Robert Owen

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Am bobl eraill o'r un enw, gweler Robert Owen (gwahaniaethu).
Robert Owen

Owen, tua 50 oed
Ganwyd 14 Mai 1771(1771-05-14)
Y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, Cymru
Bu farw 17 Tachwedd 1858(1858-11-17) (87 oed)
Y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, Cymru
Gwaith Cydweithredwr; diwygiwr cymdeithasol, perchennog ffatri; dyfeisydd
Crefydd Ysbrydegaeth
Priod Caroline Dale
Plant Jackson Dale (1799)
Robert Dale (1801)
William (1802)
Anne Caroline (1805)
Jane Dale (1805)
David Dale (1807)
Richard Dale (1809)
Mary Dale/Owen (1810)
Rhieni Robert Owen ac Anne Williams[1]
Robert Owen
Robert Owen yn 1845. Portread gan John Cranch.

Arloesodd Robert Owen (14 Mai 177117 Tachwedd 1858) y cysyniad o gymuned gyd-weithredol. Roedd yn sosialydd Iwtopiaidd ac yn awdur.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganwyd Robert Owen yn y Drenewydd, Powys, yn 1771. Priododd Caroline Dale, merch David Dale a oedd yn berchen ar felinau gwlân yn New Lanark. Prynnodd felinau nyddu gwlân eraill yno yn 1777 ac aeth ati i ddiwygio cyfleusterau gwaith y gweithwyr gan leihau eu horiau a darparu gofal meddygol am ddim iddynt. Sefydlodd ysgol hefyd i blant y gweithwyr. Tyfodd y busnes dros y degawdau nesaf nes iddo fod y mwyaf o'i fath yng ngwledydd Prydain. Roedd yn credu'n angerddol ym mhwysigrwydd amgylchedd ac amgylchiadau da i’r gweithwyr, yn wahanol i nifer fawr o berchnogion ffatrioedd eraill.

Galwodd yr adeiladu cymdeithasol hwn yn 'sosialaeth' a chafodd gryn dderbyniad i'w syniadau nes iddo ddechrau beirniadu crefydd a system grefydd y dydd. Gadawodd wledydd Prydain am Indiana yng Ngogledd America yn 1824 gan fuddsoddi ei arian mewn stâd fawr a chychwyn cwmni cydweithredol 'New Harmony'. Erbyn 1827 roedd wedi dychwelyd i wledydd Prydain.

Bu'n ffigwr poblogaidd yn y mudiad undebaeth lafur (1829 - 1835) ac ymwelodd â Pharis yn ystod chwyldro 1848. Ysgrifennodd lyfrau ar hyn, gan gynnwys Essays on the Principle of the Formation of Human Character a A new View of Society.

Llencyndod[golygu | golygu cod y dudalen]

Ef oedd y 6ed bachgen allan o 7 o blant. Roedd gan ei dad fusnes bychan fel cyfrwywr. Hanai ei fam o deulu ffarmio llewyrchus. Daeth ei addysg i ben pan oedd yn 10 oed. Ar ôl gweithio mewn siop am ychydig symudodd i Fanceinion.

Diwedd y daith[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 1858 dychwelodd i'r Drenewydd lle bu farw a chodwyd cofeb iddo yn y dref yn 1902 ym mynwent Eglwys y Santes Fair lle'i claddwyd. Codwyd cerflun iddo yn y dref yn 1956 ac yn 1983 agorwyd amgueddfa goffa iddo.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwaith Robert Owen[golygu | golygu cod y dudalen]

  • A New View of Society
  • Book of the New Moral World
  • Revolution in the Mind and Practice of the Human Race
  • A Report on the County of Lanark

Astudiaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • G. D. H. Cole, Robert Owen (1925)
  • F. Podmore, Robert Owen: a biography (1906)

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Robert Owen." Encyclopaedia Britannica. Encyclopaedia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2014. Web. 9 January 2014.
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i: