Mwyalchen y mynydd

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Mwyalchen y Mynydd)
Neidio i: llywio, chwilio
Mwyalchen y mynydd
Ring Ouzel.jpg
Statws cadwraeth
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Passeriformes
Teulu: Muscicapidae
Genws: Turdus[*]
Rhywogaeth: Turdus torquatus
Enw deuenwol
Turdus torquatus
(Linnaeus, 1758)
Dosbarthiad y rhywogaeth

Mae Mwyalchen y mynydd (Turdus torquatus) yn aelod o deulu'r Brychion. Mae'n debyg iawn i'r Fwyalchen ond yn byw ar dir uchel, creigiog.

Dim ond yn Ewrop y mae Mwyalchen y mynydd yn nythu, a dim ond lle mae tir uchel. Mae'n cyrraedd cyn belled i'r dwyrain a'r Cawcasws. Mae'n aderyn mudol, yn symud tua'r de yn y gaeaf. Nid yw'n heidio fel rheol, ond weithiau gellir gweld nifer o adar gyda'i gilydd lle mae cyflenwad da o fwyd ar gael.

Gall fwyta pryfed, ymlusgiaid a gwahanol fathau o aeron. Mae'n nythu mewn llwyni isel yn y mynyddoedd neu mewn agen yn y graig. Nid yw'n heidio fel rheol, ond weithiau gellir gweld nifer o adar gyda'i gilydd lle mae cyflenwad da o fwyd ar gael.

Mae'n aderyn gweddol gyffredin ym mynyddoedd Cymru, yn enwedig yn Eryri, ond mae'r niferoedd wedi lleihau yn ystod y blynyddoedd diwethaf.

Nodweddion adnabod[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Fwyalchen y Mynydd ddarn gwyn ar ffurf torch ar ei fron, sy'n ei gwneud hi'n hawdd i wahaniaethu rhyngddo â cheiliog Mwyalchen. Ceir mwy o liw arian ar adenydd Mwyalchen y Mynydd hefyd. Mae'r ieir yn anoddach i'w gwahaniaethu, ond mae gan iâr Mwyalchen y Mynydd rywfaint o liw goleuach ar ei bron, ond yn llawer llai amlwg na'r ceiliog. Er mai mwyalchen gyda thorch wen yw'r fwyalchen fynydd i bob pwrpas mae'n fwy ystwyth, yn fwy unionsyth ac yn sioncach na'r fwyalchen gyda chynffon hwy. Mae hefyd yn fwy swil a gofalus ei hymddygiad.

Yr arwydd gorau yn y gwanwyn bod y fwyalchen fynydd yn ôl ar ei diriogaeth yw cân y ceiliog. Mae'r gân yn cario'n bell ac yn diasbedain wrth i'r ceiliog ganu o glogwyn neu greigle ac o ymgyfarwyddo nid oes modd ei gamgymryd a chân arall. Mae sawl gwahanol fathau o alwad hefyd.

Ymddygiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Mwyalchen y mynydd yn aderyn mudol sy'n cyrraedd Cymru tua mis Ebrill ac yn gadael yn yr hydref. Mae'r is-rywogaeth T.t. torquatus (sy'n treulo'r tymor bridio yng ngwledydd Prydain a gogledd-orllewin Ewrop) yn gaeafu'n bennaf yn ne Sbaen a Mynyddoedd yr Atlas yng ngogledd-orllewin Affrica, ond mae'r adar sy'n mudo o wledydd Scandinafia yn gaeafu yn ne Ffrainc. Er fod yr is-rywogaeth T.t. alpestris o dde-ddwyrain Ewrop yn tueddu i aeafu ar dir isel oddi fewn i'w hardal fridio, mae rhai'n gaeafu ar ynysoedd Môr y Canoldir ac efallai gogledd Affrica.[1][2]

Nid yw'n heidio fel rheol, ond weithiau gellir gweld nifer o adar gyda'i gilydd lle mae cyflenwad da o fwyd ar gael.

Dyluniad o haid o fwyeilch y mynydd

Serch hyn ceir heidiau achlysurol o hyd at 80 aderyn, sy'n eithriadol, yn ystod anterth yr ymfudo yn Ebrill. System paru unweddog llwyr sydd ganddynt yn ystod y tymor ond tybir bod y rhwymiadau rhwng y pâr yn chwalu ar ôl y tymor nythu. Mae eu hymddygiad yn heterorhywiol a'r ceiliogod yn tueddu i gyrraedd y diriogaeth o flaen yr ieir.

Mae gwasgariad y nythod yn awgrymu trefn unigolyddol a thiriogaethol. Ym Meirionnydd (Cymru) darganfu P. Hope-Jones (1979) 36 par mewn 112km2 (dwysder o hyd at 1.3 -1.5 par/km2)[3]

Credai chwarelwyr Maenofferen, Blaenau Ffestiniog y byddai mwyalchen y mynydd yn tueddu i gyrraedd ar 29 Mawrth bron pob blwyddyn yn ddiffael.[4]

Bridio[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'n nythu mewn llwyni isel neu mewn agen yn y graig mewn dyffrynnoedd serth lle bydd meini a grug yn cuddio'r nythod. Fe'u hadeiledir ar y ddaear ei hun neu'n agos i'r ddaear.

Dodwyir yr wyau o ganol Ebrill i ganol Mehefin ac mae cywion yn y nyth pythefnos yn hwyrach. Y cyfnod o ddeor hyd mynd dros y nyth yw 14-16 diwrnod. O'r 297 safle nythu a ystyriwyd, roedd 9% ar y ddaear, 36% mewn tyfiant llai na 45cm o daldra (yn bennaf mewn grug, llus neu redyn), 4% mewn tyfiant 45-90cm, 2% mewn coed hyd at 3m uwchben y ddaear a 49% ar silff craig neu agen (7% o rhain mewn siafftiau hen waith neu ogofeydd calchfaen). Mae'r nyth yn cynnwys 3 adran: haen denau o fân frigau wedi eu gwasgu ar y tu allan; plastrad o fwd a mwsogl yn gymysg â gwair torredig; leinin tew o fân laswellt a gwreiddiach i guddio'r mwd. Atgyfnerthir ymyl y leinin gyda deiliach, coesynnau gwair a mân frigau wedi eu plethu'n gryf wrth ei gilydd. Gofelir am y cywion yn y nyth am 14-16 diwrnod gan y ddau riant ac fe'u gorir am y 6-8 niwrnod cyntaf. Mae'r cywion rhydd yn anibynnol o'u rhieni ar ôl 12 niwrnod arall ac fe allant genhedlu eu hunain ar ôl blwyddyn. O'r 79 nythaid o wyau a astudiwyd yg ngwledydd Prydain, collwyd 24 cyn iddynt ddeor, hynny yn bennaf oherwydd rheibio neu wrthgiliad[5].

Bwyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Gall fwyta pryfed, ymlusgiaid a gwahanol fathau o aeron.

Yn y gwanwyn a'r haf cynnar mae'n bwyta trychfilod aeddfed a larfaol ond fel arall ffrwythau yw'r prif fwyd. Mae'n ymborthi ar y ddaear ac mewn coed a llwyni. Pan yn casglu bwyd i'r cywion bydd yn crynhoi stôr ar y ddaear yn gyntaf cyn ei gario ymaith i'r teulu[6].

Dosbarthiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Dengys gwaith maes 2008-12 mai ar fynyddoedd uchaf Caernarfon a Meirionnydd y ceir mwyafrif Mwyalchod y mynydd Cymru[7]. Ar lefel gyfandirol mae'n cyrraedd cyn belled i'r dwyrain a'r Cawcasws.

Mae'r is-rywogaeth T.t. torquatus (sy'n treulo'r tymor bridio ym Mhrydain a gogledd-orllewin Ewrop) yn gaeafu yn bennaf yn ne Sbaen a mynyddoedd yr Atlas yng ngogledd-orllewin Affrica, ond mae'r adar sy'n mudo o Scandinafia yn gaeafu yn ne Ffrainc. Er fod yr is-rywogaeth T.t. alpestris o dde-ddwyrain Ewrop yn tueddu i aeafu ar dir o uchder îs oddi fewn i'w ardal fridio, mae rhai yn gaeafu ar ynysoedd Môr y Canoldir ac efallai gogledd Affrica[8]

Statws[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn yr 17g roedd sylwebwyr fel Willoughby a Ray yn gyfarwydd iawn â'r fwyalchen fynydd yn y gogledd a chanrif yn ddiweddarach sylwodd y naturiaethwr Thomas Pennant bod Eryri yn gadarnle i'r aderyn. Erbyn troad y 19g., yn ôl prif naturiaethwr Cymreig y cyfnod HE Forrest (1911), ar lechweddau gogleddol mynyddoedd y Berwyn oedd y rhywogaeth ar ei chryfaf.

Os bu trai yn ngwaddol y fwyalchen fynydd ers oes Forrest, cymaint yn fwy - tranc yn amlach yn wir - ydoedd tua siroedd y de. Nid yw'r llechweddau mor serth a chreigiog ac felly yn fwy agored i gael eu gwella yn amaethyddol. Fe'i collwyd yn llwyr o lawer o'i safleoedd traddodiadol ym Maldwyn, Sir Gaerfyrddin a Maesyfed. Ar fynyddoedd yr Epynt, Sir Frycheiniog, lle bu gynt yn ffynnu, ni chofnodwyd nyth yno ers 1983.

Mae nifer o ffactorau honedig ymhlyg yn y trai a welwyd: trin yr ucheldir yn ddwysach, cystadleuaeth gynyddol yn sgîl ehangiad ym mhoblogaeth y fwyalchen gyffredin T. merula, ysglyfio cynyddol gan hebogiad tramor Falco pergrinus (mae gweddillion mwyalchod mynydd yn ymddangos yn rheolaidd yn eu holion bwyd), ac ar fynyddoedd y Berwyn yn enwedig, barcuta. Honnir hefyd bod dirywiad cynefin ar eu gaeafan ym Môr y Canoldir (colli coed meryw er enghraifft) yn chwarae rhan. Gall fod pob un o'r ffactorau hyn yn cyfrannu rhywfaint i'w sefyllfa anffodus[9]

O ddechrau'r ugeinfed ganrif hyd heddiw felly, gwelwyd lleihad cyson yn niferoedd Mwyalchod y Mynydd yng Ngwledydd Prydain. Mae ystadegau pendant i'w cael: cofnodwyd 27% o ostyngiad rhwng cyfnod Atlas 1968-72 a chyfnod Atlas 1988-91, gyda'r gostyngiad mwyaf yn yr Alban a Chymru. Dangosodd cyfrifiad a wnaed yn 1999 leihad pellach ledled y Deyrnas Unedig a rhoddwyd y rhywogaeth ar y rhestr goch. Yn 2006, awgrymodd cyfrifiad arall fod 69% o leihad yng Nghymru ers 1999. Ers 1968-72, maent wedi encilio tua'r gorilewin ac o'r bryniau is[10].

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Mwyalchen y Mynydd (Turdus torquatus) yn aelod o deulu'r Turdidae (y mwyalchod, y mwyeilch neu'r brychion).

Enwau amgen[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma restr o enwau eraill a gasglwyd gan Dewi E. Lewis a Chymdeithas Edward Llwyd:

mwyalchen y graig, y merwys, aderyn du y mynydd, y fwyalchen, fronwen, gwialchen y graig, rhegen y graig, jac y graig (Craig Cefn Parc, Cwm Tawe), fronfraith gwddf gadwynog (Llandysul), Turdus torquatus.[11]

Galwai chwarelwyr Maenofferen, Blaenau Ffestiniog geiliog y fwyalchen fynydd yn weinidog yr adar gan ei fod mewn du a choler wen (Steffan ab Owain)

Cysylltiadau a phobl[golygu | golygu cod y dudalen]

Ni ellir bod yn bendant ynglyn ag i ba raddau oedd ein cyndeidiau yn ymwybodol o'r fwyalchen fynydd fel rhywogaeth ar wahân i'r fwyalchen gyffredin. Nid oedd yr aderyn naill na'n cystadlu â nhw nac yn cael ei hela, ei ddofi na'i anwesu ganddynt, yng Nghymru o leiaf. Gan mai enw cyfansawdd lled ddiweddar yw Mwyalchen y mynydd (hynny yw, nid mwy na math o fwyalchen cyffredin T. merula ydyw, os hynny) ni ellir dadlau yn gryf ar sail yr enw bod ein hynafiaid Cymraeg eu hiaith wedi cymeryd sylw arbennig o'r fwyalchen fynydd yn eu bywyd pob dydd. Noda Dewi Lewis (gw. Enwau amgen, uchod) (ymysg nifer o enwau cyfansawdd eraill sy'n cysylltu yn ôl i Turdus merula) yr enw syml 'Merwys' am Turdus torquatus ond mae Geiriadur Prifysgol Cymru yn cynnig tair rhywogaeth fel ystyr y gair hwn: mwyalchen, Turdus merula, mwyalchen y mynydd, Turdus torquatus a Bronwen y dŵr, Cinclus cinclus. Felly digon gwan oedd ymwybyddiaeth pobl drwy'r oesoedd o'r aderyn hwn. Serch hynny, anodd yw credu nad oedd y gân unigryw, y dorch wen a'r cynefin mynyddig yn tynnu sylw gwladwyr yr ucheldir dros yr oesoedd i ryw raddau.

Wedi dweud hynny, ar y cyfandir, mewn rhannau o'r Almaen heddiw, mae yna draddodiad hir o hela mwyeilch o wahanol fathau, yn cynnwys mwyalchod mynydd, i'w bwyta[12]

O'r holl enwau lleoedd yng Nghymru sy'n cyfeirio at mwyalch(en) neu fwyalch(en) mae ambell un o leiaf yn debygol o gyfeirio at fwyalchen fynydd yn rhinwedd y cynefin y cyfeirir ato yn yr enw ac ar y ddaear. Un enghraifft posibl o hyn yw Llechwedd Fwyalchen", Llanuwchllyn, Meirionnydd[13]. Mae'r tir o gwmpas y safle a thu cefn iddo yn ddigon llechweddog i fod yn gynefin mwyalchen fynydd ar un adeg, gan gyflwyno'r enw i'r ffermdy heddiw[14]. Dywed Beryl Griffiths (ebost 25 Ebrill 2017), brodores o'r ardal, "Mae Llechwedd Alchen mewn lle arbennig o braf fel y gwelwch oddi wrth y wefan, ac er bod y tir o’i gwmpas wedi ei wella erbyn hyn, mae’n agos iawn i’r mynydd, felly pwy ŵyr nad ydi’r esboniad yn hollol gywir."

Sonia'r gwladwr a chyn-chwarelwr o Flaenau Ffestiniog Steffan ab Owain am chwarelwyr Maenofferen, Blaenau Ffestiniog yn galw ceiliog y fwyalchen fynydd yn weinidog yr adar gan ei fod mewn du a choler wen. Arferent hefyd dybio bod mwyalchen y mynydd "yn tueddu i gyrraedd ar y 29ain o Fawrth bron pob blwyddyn yn ddiffael".

Dewisodd Margaret Jones ddylunio mwyalchen fynydd i ddarlunio rôl y fwyalchen yn hanes yr anifail hynaf yn nghyfaddasiad Gwyn Thomas o Culhwch ac Olwen [15]

Rhywogaethau eraill yn nheulu'r Brychion[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau


rhywogaeth enw tacson delwedd
Adeinfyr aelwyn Brachypteryx montana
BrachypteryxErythrogynaKeulemans.jpg
Adeinfyr bychan Brachypteryx leucophris
Lesser Shortwing - Gunung Gede - West Java, Indonesia.jpg
Adeinfyr Gould Heteroxenicus stellatus
DrymocharesStellatusGould.jpg
Adeinfyr torgoch Brachypteryx hyperythra
Alethe bronfrown Pseudalethe poliocephala
AletheCastanonotaSmit.jpg
Alethe bronwyn Pseudalethe fuelleborni
White-chested Alethe RWD.jpg
Alethe corungoch Alethe diademata
Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.129205 1 - Alethe diademata diademata (Bonaparte, 1851) - Turdidae - bird skin specimen.jpeg
Alethe gyddfgoch Pseudalethe poliophrys
Red-throated Alethe RWD.jpg
Alethe Thyolo Pseudalethe choloensis
Cholo Alethe - Malawi S4E4612 (17234917695).jpg
Bronfraith Turdus philomelos
Song Thrush Turdus philomelos.jpg
Bronfraith Mongolia Turdus mupinensis
Turdus mupinensis.jpg
Brych aeliog Turdus obscurus
Eyebrowed Thrush.jpg
Brych Affrica Turdus pelios
Africanthrush.jpg
Brych amrywiol Ixoreus naevius
Ixoreus naevius 1.jpg
Brych Anami Zoothera major
Brych Aztec Ridgwayia pinicola
Aztec Thrush (Ridgwayia pinicola) in tree.jpg
Brych bach Kauai Myadestes palmeri
Myadestes palmeri.jpg
Brych bochlwyd Catharus minimus
Graycheekedthrush36.jpg
Brych bronddu Turdus dissimilis
Turdus dissimilis male - Ang Khang.jpg
Brych bronwelw Turdus leucomelas
Turdus leucomelas.jpg
Brych bronwyn Turdus amaurochalinus
Turdus amaurochalinus-2.jpg
Brych Cataponera Cataponera turdoides
Cataponera turdoides 1898.jpg
Brych cefnllwyd Turdus reevei
Brych coed y Caribî Turdus lherminieri
Brych coesgoch Turdus plumbeus
Turdus plumbeus in Dominica-a01a.jpg
Brych Comoro Turdus bewsheri
TurdusBewsheriKeulemans.jpg
Brych crafog Psophocichla litsitsirupa
Psophocichla litsitsirupa (Etosha).jpg
Brych cycyllog Turdus olivater
Black-hooded Thrush - Paraulata Cabecinegra (Turdus olivater olivater).jpg
Brych Chiguanco Turdus chiguanco
Chiguanco Thrush RWD5.jpg
Brych chwibanol Formosa Myophonus insularis
Myophonus insularis.jpg
Brych chwibanol glas Myophonus caeruleus
Blue Whistling Thrush.jpg
Brych chwibanol gloyw Myophonus melanurus
Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.145939 1 - Myiophoneus melanurus (Salvadori, 1879) - Turdidae - bird skin specimen.jpeg
Brych chwibanol Malabar Myophonus horsfieldii
Malabar Whistling-Thrush.jpg
Brych chwibanol Malaya Myophonus robinsoni
Myophonus robinsoni.JPG
Brych chwibanol Sri Lanka Myophonus blighi
ArrengaBlighiSmit.jpg
Brych daear Abysinia Geokichla piaggiae
Abyssinian Ground-thrush (Zoothera piaggiae) perched.jpg
Brych daear adeinfannog Geokichla spiloptera
Spot-winged Thrush (5320522326).jpg
Brych daear Awstralia Zoothera lunulata
Zoothera lunulata Bruny.jpg
Brych daear brith Geokichla wardii
ZootheraWardiiKeulemans.jpg
Brych daear cefnllwyd Geokichla schistacea
Zoothera-schistacea-keulemans.jpg
Brych daear clustddu Geokichla camaronensis
Brych daear Crossley Geokichla crossleyi
TurdusCrossleyiKeulemans.jpg
Brych daear Everett Zoothera everetti
Brych daear Heine Zoothera heinei
GeocichlaPapuensisKeulemans.jpg
Brych daear mannog Geokichla guttata
Spotted Ground-thrush Athlone 11 08 2010.JPG
Brych daear Melanesia Zoothera talaseae
Brych daear Molwcaidd Geokichla dumasi
Brych daear Oberlaender Geokichla oberlaenderi
Brych daear oren Geokichla gurneyi
Brych daear Siberia Geokichla sibirica
Geokichla sibirica.jpg
Brych daear Swnda Zoothera andromedae
Zoothera andromedae.jpg
Brych daear ystlysoren Geokichla peronii
Archives du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris (19929628990).jpg
Brych du Turdus infuscatus
Brych dulas y Dwyrain Turdus subalaris
Turdus smithi (Karoo Thrush) on lawn (crop).jpg
Brych dulas yr Andes Turdus nigriceps
TurdusNigricepsSmit.jpg
Brych Dwyrain Affrica Turdus abyssinicus
Mountain thrush.jpg
Brych Ecwador Turdus maculirostris
Turdus maculirostris -NW Ecuador-6.jpg
Brych Fea Turdus feae
Brych genwyn Turdus aurantius
White-chinned Thrush RWD2.jpg
Brych gloyw Turdus serranus
Glossy-black Thrush RWD3.jpg
Brych Grand Cayman Turdus ravidus
Brych gwelw Turdus pallidus
Turdus pallidus.JPG
Brych gwinau America Turdus fumigatus
Turdus fumigatus 1.jpg
Brych gwyrddfelyn Turdus olivaceus
Turdus olivaceus00.jpg
Brych gyddfddu Turdus atrogularis
A dark-throated Thrush female - Dhanachuli, Uttarakhand India.jpg
Brych gyddfgoch Turdus ruficollis
Dark Throated Thrush in Temple of Heaven.JPG
Brych gyddfwyn y dwyrain Turdus albicollis
Turdus albicollis.jpg
Brych gyddfwyn y gorllewin Turdus assimilis
White-throated Robin cropped.jpg
Brych Hauxwell Turdus hauxwelli
Turdus hauxwelli.jpg
Brych Hawaii Myadestes obscurus
Myadestes obscurus Keulemans.jpg
Brych hirbig bach Zoothera marginata
Zoothera marginata - Doi Inthanon.jpg
Brych hirbig mawr Zoothera monticola
Long-billed Thrush (Zoothera monticola) DSC02530.JPG
Brych Kessler Turdus kessleri
MerulaKessleri.jpg
Brych Kurrichane Turdus libonyana
Turdus libonyana.jpg
Brych La Selle Turdus swalesi
La Selle Thrush.jpg
Brych Lanai Myadestes lanaiensis
Myadestes lanaiensis lanaiensis Keulemans.jpg
Brych Lawrence Turdus lawrencii
TurdusLawrenciiKeulemans.jpg
Brych llwyd bach Catharus fuscescens
Catharus fuscescens CT.jpg
Brych llwyd Japan Turdus cardis
Turdus cardis2.jpg
Brych llwydfelyn Turdus grayi
Turdus grayi -Garita, Alajuela, Costa Rica-8.jpg
Brych llygadfoel Affrica Turdus tephronotus
Thrush, African Bare-eyed.jpg
Brych llygadfoel y Caribî Turdus nudigenis
Turdus nudigenis - perched.jpg
Brych llygadwyn cyffredin Turdus leucops
Brych llygadwyn Jamaica Turdus jamaicensis
White-eyed Thrush RWD.jpg
Brych Magellan Turdus falcklandii
TurdusMagellanicusKeulemans.jpg
Brych Marañon Turdus maranonicus
TurdusMaranonicusSmit.jpg
Brych mawr Turdus fuscater
GreatThrush.jpg
Brych mawr Kauai Myadestes myadestinus
Myadestes myadestinus Keulemans.jpg
Brych melyngoes Turdus flavipes
Turdus flavipes -Parque Estadual da Serra da Cantareira, Sao Paulo, Brazil-8.jpg
Brych meudwy Catharus guttatus
Catharus guttatus.jpg
Brych mynydd America Turdus plebejus
Mountain Thrush (6944853208).jpg
Brych mynydd cefnfrown Zoothera mollissima
Plain-backed thrush, Mishmi Hills, Arunachal Pradesh, India.jpg
Brych mynydd cynffonhir Zoothera dixoni
Brych Naumann Turdus naumanni
Bandong.jpg
Brych penllwyd Turdus rubrocanus
Turdus rubrocanus gouldi.jpg
Brych picoch Turdus chrysolaus
Akahara 08f2218.jpg
Brych pigddu Turdus ignobilis
Turdus ignobilis -Manizales, Caldas, Colombia-8.jpg
Brych Somalia Turdus ludoviciae
MerulaLudoviciaeKeulemans.jpg
Brych Swainson Catharus ustulatus
Catharus ustulatus -North Dakota-8a.jpg
Brych Swlawesi Geomalia heinrichi
Brych Taita Turdus helleri
Brych Tanimbar Zoothera machiki
GeocichlaMachikiSmit.jpg
Brych Tickell Turdus unicolor
MerulaUnicolorGould.jpg
Brych tinwyn Turdus obsoletus
Brych torgoch Turdus rufiventris
Flickr - Dario Sanches - SABIÁ-LARANJEIRA (Turdus rufiventris) (7).jpg
Brych torwinau Turdus fulviventris
Chestnut-bellied Thrush (5304204959).jpg
Brych Tristan Turdus eremita
Nesocichla eremita Smit.jpg
Brych tywyll America Turdus nigrescens
Sooty Robin.jpg
Brych tywyll Asia Turdus eunomus
Turdus eunomus -Japan-8.jpg
Brych unig amrywiol Myadestes coloratus
Brych unig cefnfrown Myadestes occidentalis
Brown-backed Solitaire (Myadestes occidentalis) (5783213329).jpg
Brych unig Ciwba Myadestes elisabeth
MyiadestesElizabethaeSmit.jpg
Brych unig clustwyn Entomodestes leucotis
Brych unig du Entomodestes coracinus
MyiadestesCoracinusKeulemans.jpg
Brych unig dulas Myadestes unicolor
MyiadestesUnicolorSmit.jpg
Brych unig gwinau Cichlopsis leucogenys
CichlopsisLeucogonysSmit.jpg
Brych unig gyddfgoch Myadestes genibarbis
Rufous-throated Solitaire.jpg
Brych unig Townsend Myadestes townsendi
Myadestes townsendiDF09N193CB.jpg
Brych unig wynebddu Myadestes melanops
Myadestes melanops.jpg
Brych unig yr Andes Myadestes ralloides
Myadestes ralloides -NBII Image Gallery-a00174.jpg
Brych unlliw Turdus haplochrous
Brych White Zoothera dauma
Zoothera dauma - Ang Khang.jpg
Brych y coed Turdus viscivorus
Turdus viscivorus Brych y coed.jpg
Brych y goedwig Hylocichla mustelina
Hylocichla mustelina (cropped).jpg
Brych Yemen Turdus menachensis
Brych Ynys Izu Turdus celaenops
Brych yr ynysoedd Turdus poliocephalus
Island Thrush.jpg
Coch dan adain Turdus iliacus
Redwing Turdus iliacus.jpg
Crec morgrug cynffongoch Neocossyphus rufus
Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.44271 1 - Neocossyphus rufus rufus (Fischer & Reichenow, 1884) - Turdidae - bird skin specimen.jpeg
Crec morgrug cynffonwyn Neocossyphus poensis
Crec morgrug Finsch Stizorhina finschi
Stizorhina fraseri rubicunda & Stizorhina finschi 1870.jpg
Crec morgrug gwinau Neocossyphus fraseri
Stizorhina fraseri rubicunda & Stizorhina finschi 1870.jpg
Eos-frych cefnllwyd Catharus fuscater
Catharus fuscater -Costa Rica-8.jpg
Eos-frych Frantius Catharus frantzii
Catharus frantzii.jpg
Eos-frych gwinau Catharus occidentalis
Russet Nightingale-thrush.jpg
Eos-frych mannog Catharus dryas
Catharus dryas.jpg
Eos-frych penddu Catharus mexicanus
Catharus mexicanus -Costa Rica-8.jpg
Eos-frych picoch Catharus aurantiirostris
Orange-billed Nightingale-Thrush.jpg
Eos-frych pigfain Catharus gracilirostris
Black-billed Nightingale-thrush.jpg
Geokichla cinerea Geokichla cinerea
Geokichla cinerea.jpg
Geokichla citrina Geokichla citrina
Geokichla citrina, orange-headed thrush.jpg
Geokichla dohertyi Geokichla dohertyi
Geokichla dohertyi in Edinburgh Zoo.JPG
Geokichla erythronota Geokichla erythronota
Geocichla erythronota Smit.jpg
Geokichla interpres Geokichla interpres
Geokichla interpres 1838.jpg
Glas mynydd Sialia currucoides
Mountain Bluebird.jpg
Glas y Dwyrain Sialia sialis
Sialia sialis -Michigan, USA -pair-8c.jpg
Glas y Gorllewin Sialia mexicana
Sialia mexicana 07094.JPG
Mwyalch Adeinlwyd Turdus boulboul
Grey-winged Blackbird - Bhutan S4E0223 (17234373941).jpg
Mwyalch dorchwen Turdus albocinctus
White-collared Blackbird (Male) I IMG 7377.jpg
Mwyalchen Turdus merula
Common Blackbird.jpg
Mwyalchen y mynydd Turdus torquatus
Ring Ouzel.jpg
Robin America Turdus migratorius
Turdus-migratorius-002.jpg
Robin dorchgoch Turdus rufitorques
RCRO.jpg
Robin gefnwinau Turdus rufopalliatus
Turdus rufopalliatus.jpg
Socan eira Turdus pilaris
Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg
Trydarwr bronddu Chlamydochaera jefferyi
ChlamydochaeraJefferyiKeulemans.jpg
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ebcc.info; adalwyd 24 Ebrill 2017.
  2. Hagermeijer, Ward JM & Blair, Michael J (Goln.) 1997: EBCC Atlas of European birds: distribution and abundance (T & D Poyser)
  3. [Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa; Cramp, S. ac eraill (1988); Cyfrol 5 o'r gyfres Tyrant Flycatchers to Thrushes]
  4. Sylwadau gan Steffan ab Owain drwy Lên Natur.
  5. Cramp, S. ac eraill (1988) Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa; Cyfrol 5, Tyrant Flycatchers to Thrushes)]
  6. Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa; Cramp, S. ac eraill (1988); Cyfrol 5, Tyrant Flycatchers to Thrushes)]
  7. Gwefan northwalesbirdatlas.co.uk; adalwyd 21 Ebrill 2017.
  8. Gwefan ebcc.info; adalwyd 21 Ebrill 2017.]
  9. [Lovegrove, R. ac eraill (1994) Birds in Wales Poyser ]
  10. Gwefan northwalesbirdatlas.co.uk; adalwyd 21 Ebrill 2017]
  11. Rhagor o Enwau Adar: Dewi E Lewis (Cyhoeddwyr: Gwasg Carreg Gwalch).
  12. [Cocker, M. (2013): Birds and People. Jonathan Cape]
  13. http://www.e-gymraeg.co.uk/enwaulleoedd/amr/cronfa.aspx
  14. gwefan Llechwedd Fwyalchen:adalwyd 24 Ebrill 2017.
  15. Culhwch ac Olwen; t. 42, Gwasg Prifysgol Cymru (1988).