José Antonio Aguirre

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
José Antonio Aguirre
Agirre Lekube lehendakaria (cropped).jpg
Ffugenw Dr. Azpilikoeta Edit this on Wikidata
Ganwyd Jose Antonio Aguirre Lecube Edit this on Wikidata
6 Mawrth 1904, 22 Mawrth 1960 Edit this on Wikidata
Bilbo Edit this on Wikidata
Bu farw 22 Mawrth 1960 Edit this on Wikidata (56 oed)
Achos: trawiad ar y galon Edit this on Wikidata
Paris Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Gwlad y Basg Gwlad y Basg
Alma mater
  • Prifysgol Deusto Edit this on Wikidata
Galwedigaeth pêl-droediwr, gwleidydd, cyfreithiwr Edit this on Wikidata
Swydd Lehendakari, Member of the Cortes republicanas, Member of the Cortes republicanas, Member of the Cortes republicanas, Member of the Cortes republicanas Edit this on Wikidata
Cyflogwr
Plaid Wleidyddol Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg Edit this on Wikidata
Gwobr/au Diffiniadau ac Anrhydedd Gwlad y Basg Edit this on Wikidata
Chwaraeon
Tîm/au Athletic Bilbao Edit this on Wikidata
Safle canolwr Edit this on Wikidata
Jose Antonio Agirre Lekube yn 1933 ar Aberri Eguna (Diwrnod Mamwlad y Basgiaid).

José Antonio Aguirre i Lecube oedd lehendakari (Arlywydd) cyntaf Gwlad y Basg yn Ystod Rhyfel Cartref Sbaen (6 Mawrth 190422 Mawrth 1960).

Ganed Aguirre yn Bilbo, a bu'n chwarae pêl-droed i glwb Athletic de Bilbao. Graddiodd yn y gyfraith o Brifysgol Deusto, ac ymunodd a Phlaid Genedlaethol Gwlad y Basg, gan gael ei ethol yn faer Getxo. Ar farwolaeth ei dad, daeth yn rheolwr ffatri siocled y teulu.

Yn nechrau'r 1930au, bu'n flaenllaw yn yr ymdrechion i geisio creu Gwlad y Basg hunanlywodraethol, yn cynnwys Navarra. Roedd yr ymdrechion yma'n parhau pan ddechreuodd y Rhyfel Cartref ar 1 Hydref 1936. Ar 7 Hydref, etholwyd Aguirre yn "lehendakari", gan gymeryd y llŵ traddodiadol dan y dderwen yn Gernika. Ffurfiwyd llywodraeth Fasgaidd a Byddin Fasgaidd. Parhaodd yr ymladd yng Ngwlad y Basg hyd 1937, pan gipiwyd Bilbo gan fyddin Franco ym mis Mehefin. Bu raid i Aguirre ffoi, a bu mewn alltudiaeth ym Mharis hyd 1941, gan gynnal llywodraeth alltud. Wedi i Ffrainc gael ei meddiannu gan yr Almaen, symudodd i'r Unol Daleithiau. Yn 1946 dychwelodd i Ffrainc, lle ail-ffurfiwyd y Llywodraeth Fasgaidd. Bu farw o drawiad y galon yn 1960.