Hizballah
 | |
| Enghraifft o: | plaid wleidyddol, sefydliad arfog  |
|---|---|
| Idioleg | Islamiaeth, gwrth-Seioniaeth, gwrth-imperialaeth, Cenedlaetholdeb Arabaidd, Khomeinism, gwrth-Semitiaeth, anti-Western sentiment, Pan-Islamism |
| Lliw/iau | melyn, gwyrdd |
| Crefydd | Islam |
| Gwlad |  Libanus |
| Dechrau/Sefydlu | 1982 |
| Yn cynnwys | Hezbollah social services, Preaching and Cultural Activity Unit, Islamic Resistance in Lebanon, Hezbollah armed strength |
| Pennaeth y sefydliad | Secretary General of Hezbollah |
| Sylfaenydd | Mohammad Hussein Fadlallah, Ali Akbar Mohtashamipur, Imad Mughniyah |
| Pencadlys | Beirut |
| Enw brodorol | حزب الله |
| Gwladwriaeth | Libanus |
| Gwefan | https://www.moqawama.org.lb |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/03m7d |
| Quora | Hezbollah |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Mudiad a phlaid wleidyddol Islamaidd Shia gydag ideoleg Islamaidd yn Libanus yw Hizballah, (Arabeg: حزب الله, ḥizbu-llāh; "plaid Duw"; hefyd Hezbollah, Hizbullah, Hizbollah, Hezballah, Hisbollah, ac Hizb Allah. Ymunodd Hizballah gydag Iran wythnos wedi i Ryfel Israel a'r Unol Daleithiau yn erbyn Iran ddechrau gan ymosod ar Ogledd Israel yn gryf gyda thaflegrau.
Pan sefydlwyd Hizballah ar ddechrau'r 1980au, ei hamcanion oedd gyrru Israel allan o dde Libanus a chreu gwladwriaeth Islamaidd (yn seiliedig ar Iran).[1] Erbyn heddiw mae Hizballah wedi rhoi'r gorau i'w hymdrechion i droi Libanus yn wlad holl-Islamaidd, ond mae'n dal i alw am ddinistr Israel. Mae'n grŵp parafilwrol sydd wedi'i wahardd gan sawl gwlad.[2] Adain barafilwrol Hizballah yw'r Cyngor Jihad,[3] a'i hadain wleidyddol yw'r blaid Teyrngarwch i'r Bloc Gwrthsafiad yn Senedd Libanus. Aseswyd yn 2016 bod cryfder arfog y mudiad yn cyfateb i gryfder byddin ganolig yn 2016.[4]
Khomeini, sefydlodd Hizballah sydd â chysylltiadau cryf ag Iran ac mae'n rhan o " Echel y Gwrthwynebiad ".[5] Cefnogwyd y grŵp i ddechrau gan 1,500 o hyfforddwyr Corfflu Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (yr IRGC), a helpodd i uno gwahanol garfannau Shia o Libanus o dan arweinyddiaeth Hizballah.[6] Amlinellodd maniffesto Hizballah ym 1985 ei amcanion allweddol, sy'n cynnwys dileu dylanwad y Gorllewin yn y rhanbarth, dinistrio Israel, addo teyrngarwch i arweinydd goruchaf Iran, a sefydlu llywodraeth Islamaidd dan ddylanwad ideoleg wleidyddol Iran. Fodd bynnag, pwysleisiodd y maniffesto hefyd hunanbenderfyniad Libanus.[7]
Drwy gydol y 1980au a'r 1990au, ymladdodd Hizballah yn erbyn lluoedd Israel a Byddin De Libanus (SLA), a arweiniodd at Israel yn ildio de Libanus yn 2000, gan ddychwelyd i Israel.[8] Chwaraeodd Hizballah ran amlwg hefyd yn Rhyfel Libanus 2006 ac yn ddiweddarach daeth yn rhan o ryfel cartref Syria, lle ymladdodd ochr yn ochr â llywodraeth Syria yn erbyn lluoedd gwrthryfelgar.[9]
Yn 2009, diweddarodd Hizballah eu maniffesto i wrthwynebu sectyddiaeth wleidyddol, apelio at fudiadau nad ydynt yn Islamaidd, a hyrwyddo llywodraeth undod cenedlaethol. Mae gan y maniffesto bellach bolisi tramor sy'n pwysleisio strategaethau hegemonaidd yr Unol Daleithiau a rôl Israel yn y rhanbarth fel gwlad sy'n anelu at wladychu'r rhanbarth.[10] [11]
Ers y 1990au, mae Hizballah wedi tyfu i fod yn rym gwleidyddol sylweddol yn Libanus. Mae'r grŵp yn gweithredu rhwydwaith o wasanaethau cymdeithasol helaeth, gan gynnwys ysgolion ac ysbytai, ac yn rhedeg gorsaf deledu lloeren, Al-Manar. Yn wleidyddol, mae gan Hezbollah's nifer o seddi yn Senedd Libanus, gan ei wneud yn chwaraewr pwerus yn llywodraeth y wlad.[12] Yn dilyn ffrwydrad porthladd Beirut yn 2020, cyhuddwyd Hizballah o rwystro ymdrechion i ddwyn y rhai oedd yn gyfrifol i gyfrif. Canfu arolwg Baromedr Arabaidd 2024 nad oes gan 55% o Libanwyr "unrhyw ymddiriedaeth o gwbl" yn Hizballah, er ei fod yn parhau i fod yn boblogaidd ymhlith y boblogaeth Shia.[13]
Er gwaethaf galwadau am ddiarfogi gan Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, mae Hizballah wedi cryfhau'n filwrol. Ystyrir bod ei adain arfog bellach yn gryfach na Lluoedd Arfog Libanus, gan ei wneud yn un o'r cyrff anwladwriaethol mwyaf pwerus yn y byd. Datganodd arweinydd Hizballah, Hassan Nasrallah, yn 2021 fod gan y grŵp 100,000 o ymladdwyr. Honir bod Hezbollah wedi bod yn rhan o sawl ymosodiad proffil uchel; credir ei fod yn gyfrifol am fomio llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau a bomio barics America a Ffrainc yn Beirut ym 1983, llofruddiaeth Rafic Hariri yn 2005 yn ogystal a bomio a herwgipio. Er bod Hizballah yn cael ei ystyried yn fudiad gwrthsafiad gan lawer o ysgolheigion a gwleidyddion, mae'r ei adain filwrol wedi cael ei ddynodi'n grŵp terfysgol gan o leiaf 27 o wledydd, ym mis Hydref 2020.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ BBC Cymru'r Byd — Crefydd – Hizballah
- ↑ "Hezbollah". Encyclopædia Britannica. 2023-12-15. Cyrchwyd 2023-12-17.
- ↑ Levitt, Matthew (2013). Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God. Hurst Publishers. t. 15. ISBN 978-1-84904-333-5.
... the Jihad Council coordinates 'resistance activity'.
- ↑ "Hezbollah: Not a terror group but a midsized Army". Haaretz. Awst 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Ebrill 2022.
- ↑ "What is Iran's 'Axis of Resistance'?". Reuters (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Rhagfyr 2024. Cyrchwyd 2026-01-08.
- ↑ Adam Shatz (29 Ebrill 2004). "In Search of Hezbollah". The New York Review of Books 51 (7). http://www.nybooks.com/articles/17060.
- ↑ Itamar Rabinovich (2008). Israel in the Middle East. UPNE. ISBN 978-0-87451-962-4.
- ↑ Lopez, German (2024-09-24). "Israel's Strikes on Lebanon". The New York Times.
- ↑ Barnard, Anne (3 Ionawr 2014). "Mystery in Hezbollah Operatives Life and Death". The New York Times.
- ↑ Berti, Benedetta.
- ↑ Ladki, Nadim (30 Tachwedd 2009). "Hezbollah cuts Islamist rhetoric in new manifesto". Reuters. Reuters.
- ↑ Deeb, Lara (31 July 2006). "Hizballah: A Primer". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 Hydref 2011.
- ↑ Stroul, Dana (2024-09-23). "Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe". Foreign Affairs. Cyrchwyd 2024-09-29.