Helygen

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Salix
Salix alba 'Vitellina-Tristis'
Morton Arboretum acc. 58-95*1
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosperms
Ddim wedi'i restru: Eudicots
Ddim wedi'i restru: Rosids
Urdd: Malpighiales
Teulu: Salicaceae
Llwyth: Saliceae[1]
Genws: Salix
L.
Rhywogaethau

Tua 400.[2]
Gweler: Rhestr o goed helyg

Coeden fechan, ysgafn ydy'r helygen (Lladin: salix; Saesneg: willow) a cheir tua 400 gwahanol math[2] o'r coed collddail a llwyni hyn. Y gair lluosog amdani yw helyg fel yn y gân honno gan Meic Stephens: Cwm y Pren Helyg. Mae'r goeden hon yn fwyaf cyffredin mewn tir gwlyb yng ngwleddydd hinsawdd oer Hemisffer y Gogledd. Fel sy'n digwydd yn aml mewn benthyciadau o'r Lladin mae'r ddwy lythyren "s" a "h" yn cyfnewid; benthyciad yw'r gair "helyg" o "salix", felly, diolch i'r ymwelwyr Rhufeinig ddwy fil o flynyddoedd yn ôl.

Tyf y rhywogaethau arctig ac alpaidd yn debycach i lwyni isel na choed, e.e. anaml iawn mae'r Salix herbacea yn tyfu'n uwch na 6 cm (2 fodfedd), er ei fod yn lledaenu'n wyllt dros wyneb y tir.

Mae helyg yn croes-ffrwythloni'n hawdd, a cheir llawer o wahanol rywogaethau oherwydd hyn. Mae'n eitha rhwydd creu amrywiad annaturiol ohoni fel a wnaed gyda'r helygen wylofus (Salix × sepulcralis), sydd wedi'u haddasu o'r helygen Peking (Salix babylonica) o Tseina a'r helygen wen (Salix alba) o Ewrop.

Cynffonau ŵyn bach yn egino ar goeden Salix purpurea

Y blodau[golygu]

Cynffonau Ŵyn Bach

Ymddengys y blodau gwryw a benyw fel cynffonau ŵyn bach ar wahanol blanhigion; tyfant ar ddechrau'r gwanwyn yn aml iawn cyn i'r dail dyfu. Nid oes gan y blodau gwryw na benyw galycs na phistil.

Nodweddion meddygol[golygu]

Sonir am nodweddion y goeden hon mor bell yn ôl â 1,700 C.C.[3] Defnyddiwyd ef ledled y byd gan gynnwys y Rhufeiniaid a Brodorion America. Ceir salicin yn y pren helyg, cyfansoddyn sydd hefyd mewn tabledi Aspirin.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. "Genus Salix (willows)". Taxonomy. UniProt. http://www.uniprot.org/taxonomy/40685. Adalwyd 2010-02-04. 
  2. 2.0 2.1 Mabberley, D.J. 1997. The Plant Book, Cambridge University Press #2: Caergrawnt.
  3. Gwefan Tour Egypt; adalwyd 17 Medi 2012

Gweler hefyd[golygu]