Fanwatw

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Vanuatu
Vanuatu Provinces.JPG
Coat of arms of Vanuatu.svg
Arwyddair In God we stand Edit this on Wikidata
Math gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad Edit this on Wikidata
Lb-Vanuatu.ogg Edit this on Wikidata
Prifddinas Port Vila Edit this on Wikidata
Poblogaeth 276,244 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 30 Gorffennaf 1980 Edit this on Wikidata
Anthem Yumi, Yumi Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Bob Loughman Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+11:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Bislama, Ffrangeg, Saesneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Melanesia, ystyrir gan yr UE fel gwlad sy'n hafan i bobl sy'n osgoi trethi Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Lesotho Lesotho
Arwynebedd 12,190 km² Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 17°S 168°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaethol Parliament of Vanuatu Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
President of Vanuatu Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Obed Moses Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prime Minister of Vanuatu Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Bob Loughman Edit this on Wikidata
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) 862.9 million $ (UDA) Edit this on Wikidata
CMC y pen 3,123 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Arian Vanuatu vatus Edit this on Wikidata
Wrth gefn 395,101,633 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 3.347 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.603 Edit this on Wikidata

Ynysfor yn ne'r Cefnfor Tawel yw Gweriniaeth Fanwatw (neu Vanuatu). Y brifddinas yw Port Vila.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Arfbais Condominiwm Ynysoedd Heledd Newydd

Cafodd ynysoedd Fanwatw eu coloneiddio gan yr Ymerodraeth Brydeinig a gan Ffrainc. Rhwng 1906 a 1980, enw swyddogol Fanwatw oedd Condominiwm Ynysoedd Heledd Newydd (Ffrangeg: Condominium des Nouvelles-Hébrides, Saesneg: New Hebrides Condominium). Roedd gan y Condominiwm strwythur cymhleth er mwyn rhannu grym rhwng y Ffraincwyr a'r Prydeinwyr, gyda dau gymuned at ddibenion addysg ac ati, a thri llywodraeth. Ym 1980, daeth y wlad yn annibynnol, a mabwysiadwyd yr enw Vanuatu yn swyddogol.

Ieithoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Fanwatw yn wlad hynod amrywiol o ran ieithoedd, gyda 108 iaith brodorol, allan o boblogaeth o ddim ond 272 000. Mae'r holl ieithoedd hyn yn perthyn i deulu'r ieithoedd Awstronesaidd, ac yn benodol i is-deulu'r ieithoedd Cefnforol. O'u mewn, mae tair iaith yn y grŵp polyneseg, naw sy'n rhan o grŵp De Fanwatw, a'r gweddill yn perthyn i grŵp Gogledd a Chanol Fanwatw. Nid yw cyd-ddealltwriaeth rhyngddynt yn bosib. Yn ogystal â'r 108 iaith brodorol hyn, daeth nifer o ieithoedd i Fanwatw gyda gwahanol bobl a gyrhaeddodd yn ystod yr 20g: Ffidjïeg, Tahiteg, Tongeg, Gilberteg, Fietnameg, Wallisieg, a ieithoedd o Tsieina gan gynnwys Hakka.

Mae gan weriniaeth Fanwatw dair iaith swyddogol: Ffrangeg a Saesneg, ieithoedd coloneiddiol, a Bislamar. Pijin yw Bislamar, sef iaith gyffredin (Lingua franca) wedi ei symleiddio, ar sail geirfa a gramadeg iaith arall, Saesneg yn yr achos hwn. Mae nifer o eiriau benthyg Bislamar yn dod o'r Ffrangeg a ieithoedd Gogledd Fanwatw yn ogystal. Prin yw defnydd y boblogaeth wledig (79 % o'r boblogaeth gyfan ym 1996) o'r Ffrangeg a'r Saesneg, ond mae Bislamar yn iaith gyffredin ledled yr ynysfor. le bichelamar est la langue véhiculaire commune à tout l'archipel. Ac eithrio yn y trefi, nid yw Bislamar yn cymryd lle'r ieithoedd brodorol, sydd heb eu heffeithio ganddi, heblaw benthyg geiriau o dro i dro.

Flag of Vanuatu.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Fanwatw. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.