Gair benthyg

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
 Rhybudd! Broom icon.png Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.
Ewch ati i'w chywiro os y gallwch, neu mi geith ei dileu. Mae'r nodyn hwn yn rhoi'r erthygl yn y categori Tudalennau â phroblemau ieithyddol.

Mae gair benthyg yn air o iaith rodd sy'n cael ei ddefnyddio yn iaith dderbyn.

Broses o gair mynedu iaith arall[golygu]

Fel arfer, mae'r gair yn dod o ieithoedd eraill fel term technoleg i ddod â'r un ystyr o'r iaith rodd i'r iaith dderbyn.

Gair allanol[golygu]

Cyn daw gair o'r iaith arall, mae'r gair yn dechrau ei ddefnydd fel gair allanol, fel ffenestr (gair Lladin), a dydyn nhw ddim yn dod yn eiriau mewnol tan gael eu glynu yn yr iaith leol.

Gair o brif faes[golygu]

Daw llawer o eiriau o un prif faes yr iaith:

  • Busnes - Mae llawer o eiriau busnes yn dod o Saesneg trwy bwysigrwydd y byd o'r busnes o'r DU, yr UDA ac ati. Mae'n bosib yn y dyfodol bydd mwy a mwy yn dod o'r ieithoedd Aisiaidd.
  • Celf - Mae'r ffurflen unigryw o'r gelf Gymraeg yn achos llawer o eiriau unigryw Cymraeg yn sefydlu'r gelf Gymraeg. Trwy'r byd mae'r Ffrangeg ac Eidaleg yn fwyaf dylanwadol.
  • Crefydd - Mae'r geiriau arbennig ymhob cref, ac maen nhw'n dod â'u geiriau arbennig i bob llwyddiant. Y rhan fwyaf yw geiriau Arabeg (Islam), geiriau Groeg (Cristnogaeth), geiriau Hebraeg (Iddewiaeth), geiriau Lladin (Catholigiaeth) a geiriau Sansgrit (Hindŵaeth).
  • Dyfeisiadau - Mae llawer o ddyfeisiadau sy'n cael eu creu gan bobl o un wlad neu iaith, ac maen nhw'n rhoi enw i'r dyfais. Weithiau mae'r un gair yn cael ei ddefnyddio mewn ieithoedd eraill e.e. ambiwlans, weithiau mae'r ystyr yn cael ei ddefnyddio e.e. cyfrifiadur (o "cyfrif")
  • Gwyddoniaeth - Mae gwyddoniaeth yn defnyddio'r geiriau Lladin ledled y byd, ac mae e'n rhoi cymorth i brosiectau rhyngwladol sy'n cynnwys gwyddonwyr gorau.

Gair yn dod i ddefnydd gyffredinol[golygu]

Pan bydd y gair yn colli ei gysylltiad tramor, bydd e'n dod yn air mewnol yn yr iaith gyffredinol.

Gwrthwynebiad y benthyg[golygu]

Fel arfer, dyw'r geiriau sydd â swyddogaeth ddim yn cael eu benthyg o ieithoedd eraill. Mae geiriau fel mae ac yn yn rhan ganolog i'r gramadeg Cymraeg a nid geiriau fel fi a ti sy'n debyg i gael eu newid.

Mathau o eiriau benthyg[golygu]

Mewnforio Gair tramor Mae gair yn cael ei ddefnyddio o'r iaith arall yn yr un lle yn union, fel ffenestr o Ladin neu café yn Saesneg o Ffrangeg.
Gair benthyg Mae gair yn cael ei ddefnyddio ar ôl iddo newid i weithio yn yr iaith sy'n ei dderbyn. Mae'r Gymraeg yn un o'r fwyaf tebyg i ail-sillafu geiriau allanol i'r Gymraeg e.e. ambiwlans neu coffi.
Amnewid llawn Cyfieithu benthyg Mae pob rhan o'r gair rhannol yn cael ei chyfieithu e.e. internet > inter + net > rhyng + rhwyd > rhyngrwyd.
Gwneud benthyg Mae rhan o'r gair rhannol yn cael ei chyfieithu e.e. teledu o tele-vision neu cyfrifriadur o beiriant cyfrif.
Creadwyd benthyg Mae gair newydd gael ei greu i adnewid gair tramor e.e. oergell neu rhewgell.
Ystyr benthyg Mae gair lleol yn adnewid ystyr e.e. heddlu ac heddwas i bobl sy'n cadw'r hedd (nid plismon sy'n gorfodi polisi).
Amnewid rhannol - Mae gair rhannau lle mae rhan ohono yn cael ei fewnforio a rhan yn cael ei amnewid. e.e. live-sendung (Almaeneg) o live broadcast (Saesneg).

Geiriau sy'n cael eu benthyg yn lle geiriau safonol[golygu]

Mae sawl proses yn achos amnewid geiriau safonol gan eiriau benthyg.

Os mae'n haws dweud y gair allanol na'r gair safonol mae'n bosib bydd e'n cael ei adnewid. Weithiau mae'n fyrach dweud y gair e.e. lot yn lle llawer, neu'n fwy syml i'w ynganu e.e. ŵncl yn lle ewyrth.

Y prif broses arall yng Nghymru ydy bod y Cymry yn dod yn fwy rhugl yn Saesneg na Chymraeg. Mae llawer o bobl ifanc yn tyfu gyda'r Gymraeg a Saesneg, a llawer heddiw yn dysgu Cymraeg fel ail iaith. Felly mae'n haws iddyn nhw feddwl am y gair Saesneg, yn aml mewn maes technoleg lle nid yw'r gair Cymraeg yn cael ei ddefnyddio yn aml (yn arwain at ddefnydd Wenglish). Mae enghreifftiau yn cynnwys geiriau fel ffrind / cyfaill a helpu / cymorth er gwaethaf bod geiriau safonol yn Gymraeg yn barod.

Mae llawer o bobl yn gweld hyn fel gwanhau'r iaith, tra bod pobl eraill yn gweld hyn fel esblygiad naturiol yr iaith.

Gweler hefyd[golygu]