Enfys

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Enfys hanner-crwn ddwbl. Cysgod pen y ffotograffydd yw 'pwynt canol' neu 'dardd' y cylchedd.
Sut y ffurfir enfys sengl ac enfys ddwbwl (yr ail enfys):
1. Diferyn siap sffêr
2. Y mannau ble ceir adlewyrchiad mewnol y golau
3. Enfys sengl
4. Y mannau ble ceir plygiant golau
5. Enfys ddwbwl
6. Paladr o olau gwyn yn dod i fewn
7. Llwybr y golau sy'n creu'r enfys syml
8. Llwybr y golau sy'n creu'r ail enfys
9. Y gwyliwr
10. Y mannau ble ffurfir yr enfys syml
11. Y mannau ble ffurfir yr ail enfys
12. Y rhan o'r atmosffer ble y ceir llawer o ddiferion

Rhyfeddod neu ffenomenon optegol a meteorolegol yw enfys (Hen Lydaweg: envez; 'cylch neu 'fodrwy'), pan fydd sbectrwm o olau yn ymddangos yn yr awyr pan fo'n haul yn disgleirio ar ddiferion o leithder yn atmosffer y ddaear. Mae'n ymddangos ar ffurf bwa amryliw, gyda choch ar ran allanol y bwa, a dulas ar y rhan fewnol. Caiff ei greu pan fo golau o fewn diferion o ddŵr yn cael ei adlewyrchu, ei blygu (neu ei wrthdori) a'i wasgaru.

Mae enfys yn ymestyn dros sbetrwm di-dor o liwiau; mae'r bandiau a welir yn ganlyniad i olwg lliw pobol. Disgrifir y gyfres o liwiau'n gyffredinol fel coch, oren, melyn, gwyrdd, glas, indigo a fioled. Gellir eu dwyn i'r cof wrth adrodd y cofair: "Caradog o'r mynydd gafodd gig i'w fwyta".[1] Galla yr enfys fod ar ffurf cylch cyfan ond mae'r gwyliwr cyffredin, fel arfer, yn gweld rhan ohoni - bwa'n unig ac nid cylch.[2]

Gall enfys gael ei achosi gan ffurfiau eraill o ddŵr heblaw glaw, megis niwl, olew a gwlith.

Nid yw enfys wedi'i leoli mewn un lle, ond mae'n ymddangos mewn rhith optegol i'r gwyliwr ei fod. Ongl y golau, wrth iddo blygu o fewn y diferion sy'n achosi hyn, mewn perthynas i ongl y gwyliwr a tharddiad y golau (yr haul yn yr achos hwn). Nid yw'r enfys felly'n wrthrych sy'n bodoli mewn un man, ac ni fedrir ei gyffwrdd. Dim ond ar ongl o 42 gradd o'r cyfeiriad dirgroes y gellir ei weld.

Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'n debyg mai hen air Celtaidd yw enfys; gwyddys fod y gair Llydaweg envez ar gael cyn iddo gael ei gofnodi yn y Gymraeg am y tro cyntaf, sef yn 1346 (LlA 13): na bu dafyn glaw. ac na bu envys ac yna yn y 14eg ganrif: (DB 101): A’r envys (arcus) yn yr awyr, petwar lliwawc vyd.[3]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Opteg
  • Enfys y gors - Iris Pseudacorus, blodyn bychan
  • Blodau'r enfys ('seithliw'r enfys', neu'n safonol: 'Trilliw ar ddeg' - hydrangea, Hydrangea macrophylla; nasturtium. 
  • Enfys y llygad - 'iris' y llygad

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. D. Geraint Lewis. Lewisiana (Aberystwyth, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Gyf., 2005), t. 44.
  2. "Dr. Jeff Masters Rainbow Site". http://www.wunderground.com/blog/JeffMasters/the-360degree-rainbow.
  3. Geiriadur Prifysgol Cymru (GPC); adalwyd 28 Mawrth 2016
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am enfys
yn Wiciadur.