Ehedydd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Ehedydd
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Passeriformes
Teulu: Alaudidae
Genws: Alauda
Rhywogaeth: A. arvensis
Enw deuenwol
Alauda arvensis
Linnaeus, 1758
Alauda arvensis

Mae'r Ehedydd (Alauda arvensis) yn aelod o deulu'r Alaudidae, yr ehedyddion. Mae'n aderyn cyffredin ac adnabyddus trwy Ewrop a rhan helaeth o Asia yn ogystal a mynyddoedd Gogledd Affrica.[1] Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr urdd Passeriformes.[2][3]

Nid yw'r Ehedydd yn aderyn mudol yn y gorllewin fel rheol, heblaw bod yr adar sy'n nythu yn y rhannau mwyaf gogleddol yn symud tua'r de yn y gaeaf, ond yn y dwyrain mae'n mudo ymhellach i'r de yn y gaeaf.

Mae'r Ehedydd yn fwyaf adnabyddus oherwydd ei gân, ac yn aml mae'n codi yn uchel i'r awyr dan ganu, er ei fod hefyd yn canu oddi ar ben polyn neu unrhyw safle addas arall yn ogystal. Pan nad yw'n canu nid yw mor hawdd ei adnabod. Mae'n aderyn brown gyda bol mwy gwelw, 16–18 cm o hyd a gyda plu hirach ar y pen. Gall yr aderyn godi'r plu yma. Wrth iddo hedfan gellir gweld gwyn ar ochr y gynffon ac ar ran gefn yr adenydd.

Mae'n nythu ar dir agored, rhostir neu gaeau. Adeiledir y nyth ar lawr ac mae'n dodwy 3-6 wy. Hadau yw ei brif fwyd, ond mae'r cywion yn cael eu bwydo ar bryfed.

Mae'r Ehedydd yn aderyn cyffredin trwy Gymru, hyd yn oed yn uchel yn y mynyddoedd, ond mae ei nifer wedi gostwng yn yr 50 mlynedd diwethaf oherwydd newidiadau mewn amaethyddiaeth.

Cyfeiriadau chwedlonol a llenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ôl Trioedd Ynys Prydain roedd Brwydr Arfderydd yn un o 'Dri Ofergad Ynys Prydain'. Mae'r triawd yn dweud mai "o achaws nyth yr ychedydd" (o achos nyth yr ehedydd) yr ymladdwyd y frwydr. Mae rhai ysgolheigion yn cynnig fod hyn yn gyfeiriad at ymrafael yn llys Caerlaverock (tref yn Swydd Dumfries yn yr Alban heddiw), sef "Caer yr Ehedydd" ar lannau'r Solway Firth.

Dywedir i gân yr Ehedydd ysbrydoli Dafydd y Garreg Wen i gyfansoddi'r alaw "Codiad yr Ehedydd". Ceir hefyd yr hen bennill "Marwnad yr Ehedydd":

Mi a glywais fod yr hedydd
Wedi marw ar y mynydd;
Pe gwyddwn i mai gwir y geirie,
Awn â gyr o wŷr ac arfe
I gyrchu corff yr hedydd adre.

Awgrymwyd y gallai'r ehedydd yma fod yn gyfeiriad at Owain Glyndŵr.[4]

Rhywogaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau


teulu enw tacson delwedd
Agulhas Long-billed Lark Certhilauda brevirostris
Agulhas Long-billed Lark (Certhilauda brevirostris) perched.jpg
Alaudala athensis Alaudala athensis
Alaudala somalica Alaudala somalica
Ashy-crowned Sparrow-Lark Eremopterix griseus
Ashy-crowned Sparrow Lark (Male) I IMG 8244.jpg
Bar-tailed Lark Ammomanes cinctura
Ammomanes cinctura Gould.jpg
Barlow's Lark Certhilauda barlowi
Beesley's Lark Chersomanes beesleyi
Benguela Long-billed Lark Certhilauda benguelensis
Certhilauda benguelensis.jpg
Black Lark Melanocorypha yeltoniensis
Zwarte leeuwerik.jpg
Black-crowned Sparrow-Lark Eremopterix nigriceps
Black-crowned Sparrow Lark small.jpg
Black-eared Sparrow-Lark Eremopterix australis
Eremopterix australis -Bushmanland, South Africa-8.jpg
Botha's lark Spizocorys fringillaris
Burmese bush lark Mirafra microptera
Calandrella athensis Calandrella athensis
Chestnut-backed Sparrow-Lark Eremopterix leucotis
Eremopterix leucotis -near Tugela Ferry, KwaZulu-Natal, South Africa -male-8a.jpg
Chestnut-headed Sparrow-Lark Eremopterix signatus
PyrrhulaudaHarrisoniLodge.jpg
Eastern clapper lark Mirafra fasciolata
Eastern clapper lark (Mirafra fasciolata).jpg
Eastern Long-billed Lark Certhilauda semitorquata
Eastern Long-billed Lark (Certhilauda semitorquata).jpg
Ehedydd Alauda arvensis
Alauda arvensis 2.jpg
ehedydd adeingoch India Mirafra erythroptera
MirafraErythroptera.jpg
ehedydd Angola Mirafra angolensis
Mirafra angolensis, Tembe, Birding Weto, a.jpg
ehedydd Archer Heteromirafra archeri
ehedydd Ash Mirafra ashi
ehedydd Blanford Calandrella blanfordi
ehedydd byrewin Certhilauda chuana
HeterocorysAmmomanesKeulemans.jpg
ehedydd byrewin Somalia Calandrella somalica
Alaudula somalica.jpg
ehedydd calandra Melanocorypha calandra
Bereşe.jpg
ehedydd clepiog y De Mirafra apiata
Mirafra apiata -Namaqua National Park, South Africa-8 Cropped.jpg
ehedydd clepiog y Gogledd Mirafra rufocinnamomea
MirafraDegeniGoodchild.jpg
ehedydd coch y De Certhilauda burra
Certhilauda burra -near Springbok, Northern Cape, South Africa-6.jpg
ehedydd coch y Gogledd Mirafra rufa
ehedydd copog Galerida cristata
Crested Lark (Galerida cristata) at Sultanpur I Picture 118.jpg
ehedydd copog Sykes Galerida deva
Galerida deva.jpg
ehedydd corungoch Calandrella cinerea
Red-capped lark.jpg
ehedydd Degodi Mirafra degodiensis
ehedydd deufannog Melanocorypha bimaculata
ehedydd diffeithwch Ammomanes deserti
Steinlerche.jpg
ehedydd Dunn Eremalauda dunni
ehedydd Dupont Chersophilus duponti
Chersophilus duponti.jpg
ehedydd dwyreiniol Alauda gulgula
Oriental Skylark I IMG 0571.jpg
ehedydd dwyresog Alaemon alaudipes
Greater hoopoe lark Mauritania.jpg
ehedydd Gillett Mirafra gilletti
Mirafra gilletti, Mirafra naevia.jpg
ehedydd Gray Ammomanes grayi
Gray's Lark.jpg
ehedydd gwargoch Mirafra africana
Rufous-naped Lark (Mirafra africana), adult.jpg
ehedydd haul Galerida modesta
Sun Lark (Galerida modesta) (8080033500).jpg
ehedydd hirbig Alaemon hamertoni
ehedydd hirbig Certhilauda curvirostris
Certhilauda curvirostris 1838.jpg
ehedydd hirewin Chersomanes albofasciata
Chersomanes albofasciata (Etosha).jpg
ehedydd Hume Calandrella acutirostris
Hume's Short-toed Lark Laxman Chowk, Sikkim, India 13.05.2014.jpg
ehedydd Kordofan Mirafra cordofanica
MirafraCordonfanicaWolf.jpg
ehedydd llwyd Calandrella brachydactyla
Calandrella brachydactyla1.jpg
ehedydd llwyd Asia Calandrella cheleensis
Calandrella cheleensis.JPG
ehedydd llwyd bach Calandrella rufescens
Calandrella rufescens -Canary Islands -Spain-8.jpg
ehedydd melynllwyd Mirafra africanoides
Calendulauda africanoides africanoides 1838.jpg
ehedydd Mongolia Melanocorypha mongolica
Melanocorypha mongolica.jpg
ehedydd mygydog Spizocorys personata
Masked Lark specimen RWD.jpg
ehedydd Obbia Spizocorys obbiensis
ehedydd pig binc Spizocorys conirostris
Pink-billed Lark (Spizocorys conirostris) (8077320401).jpg
ehedydd pêr Mirafra cheniana
Mirafra cheniana cheniana 1838.jpg
ehedydd Rudd Heteromirafra ruddi
ehedydd sabota Mirafra sabota
Sabota Lark (Mirafra sabota).jpg
ehedydd Sclater Spizocorys sclateri
ehedydd Sidamo Heteromirafra sidamoensis
ehedydd Somalia Mirafra somalica
CerthilaudaSomalicaGoodchild.jpg
ehedydd Stark Eremalauda starki
Stark's Lark 001.jpg
ehedydd Temminck Eremophila bilopha
Eremophila bilopha 1838.jpg
ehedydd Thekla Galerida malabarica
MalabarCrestedLark.jpg
ehedydd Tibet Melanocorypha maxima
ehedydd tingoch Pinarocorys erythropygia
AlaudaErythropygiaWolf.jpg
ehedydd torchog Mirafra collaris
Mirafra Gronvold.jpg
Ehedydd Traeth Eremophila alpestris
Shore Lark.jpg
ehedydd twyni Certhilauda erythrochlamys
Certhilauda erythrochlamys.jpg
ehedydd tywod Calandrella raytal
Sand Lark 1.jpg
ehedydd tywyll Pinarocorys nigricans
Dusky Lark.jpg
ehedydd undonog Mirafra passerina
Mirafra passerina.jpg
ehedydd Williams Mirafra williamsi
ehedydd y carŵ Certhilauda albescens
Calendulauda albescens guttata 1838.jpg
Ehedydd y Coed Lullula arborea
Lullula arborea Rodrigo)de Almeida.jpg
ehedydd Ynys Raza Alauda razae
Razo lark.jpg
ehedydd yr Hofa Mirafra hova
Alouette.malgache1.jpg
Eremophila alternifolia Eremophila alternifolia
Eremophila alternifolia.jpg
Erlanger's Lark Calandrella erlangeri
Fischer's Sparrow-Lark Eremopterix leucopareia
Eremopterix leucopareia.jpg
Foxy Lark Mirafra alopex
Friedmann's lark Mirafra pulpa
Grey-backed Sparrow-Lark Eremopterix verticalis
Eremopterix verticalis -Northern Cape, South Africa -male-8.jpg
Indochinese Bush Lark Mirafra erythrocephala
Japanese Skylark Alauda japonica
Alauda japonica Fauna Japonica.jpg
Jerdon's Bush Lark Mirafra affinis
M affinis.jpg
Karoo Long-billed Lark Certhilauda subcoronata
Certhilauda subcoronata -Northern Cape, South Africa-8.jpg
Large-billed Lark Galerida magnirostris
Galerida magnirostris -Namaqua National Park, Northern Cape, South Africa-8.jpg
llwyn-ehedydd adeingoch Affrica Mirafra hypermetra
Mirafra 3 Gronvold.jpg
llwyn-ehedydd adeingoch Asia Mirafra assamica
Bengal Bushlark I IMG 4989.jpg
llwyn-ehedydd cynffonwyn Mirafra albicauda
llwyn-ehedydd dwyreiniol Mirafra javanica
Australasianbushlark.jpg
llwyn-ehedydd gorllewinol Mirafra cantillans
Singing Bush Lark RWD3.jpg
Maghreb Lark Galerida macrorhyncha
Mirafra naevia Mirafra naevia
Mirafra sharpii Mirafra sharpii
Pink-breasted Lark Mirafra poecilosterna
Pink-breasted Lark - KenyaIMG 6762 (16740113947).jpg
Rufous-tailed Lark Ammomanes phoenicura
Rufous-tailed Lark (Ammomanes phoenicurus) in Kawal WS, AP W IMG 2004.jpg
Short-tailed Lark Pseudalaemon fremantli
Pseudalaemon fremantlii -East Africa-8.jpg
Thekla Lark Galerida theklae
Galerida theklae Madrid.jpg
Thick-billed Lark Rhamphocoris clotbey
Alouette de Clot Bey Ramphocoris clotbey.jpg
White-winged Lark Alauda leucoptera
Melanocorypha leucoptera2.jpg
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Bywiadur Llên Natur / Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 3 Mehefin 2016
  2. del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (gol.). (2007). Handbook of the Birds of the World. ISBN 978-84-96553-42-2
  3. ICZN 1999. International Code of Zoological Nomenclature. 4ydd rhifyn. The International Trust for Zoological Nomenclature, Llundain. 306 tt.
  4. E. Wyn James: Ballad Implosions and Welsh folk stanzas
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i: