Denisovan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Mae'r Denisovan neu'r Denisova hominin yn rhywogaeth neu'n isrywogaeth o'r genws Homo a oedd yn byw tua 41,000 o flynyddoedd yn ôl (Cyn y Presennol CP. Mae bellach wedi'i difodi. Dros dro, rhoddwyd iddo'r enw gwyddonol Homo sp. Altai[1] a Homo sapiens ssp. Denisova.[2][3]

Ogof Denisova, lle canfuwyd hyd i "Benyw X"; Rwsia.

Ym Mawrth 2010 cyhoeddwyd fod Paleoanthropolegwyr wedi darganfod asgwrn bys benyw ifanc a oedd yn byw tua 41,000 (CP) yn Ogof Denisova ym Mynyddoedd yr Altai, Siberia. Roedd y gwyddonwyr yn ymwybodol o'r ogof cyn hyn gan fod llawer o olion Neanderthal wedi'i ganfod yno yn ogystal â bodau dynol modern.[4][5][6]

Ers y darganfyddiad hwnnw yn 2010 cafwyd hyd i ddau ddant arall o'r un rhywogaeth: yn Nhachwedd 2015 cafwyd dant gyda deunydd DNA. Yn 2016 darganfuwyd nodwydd a wnaed o asgwrn ac a ddyddiwyd i 50,000 CP; dyma felly'r nodwydd hynaf.[7][8][9]

Astudiaeth o'r DNA a dyddio[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r gwahaniaeth yn yr mtDNA rhwng yr asgwrn a gafwyd yn yr ogof ac esgyrn bodau dynol modern yn gwahaniaethu mewn 385 bas (neu Niwcleotid) a hynny allan o tua 16,500 bas. Gellir cymharu hyn gyda'r gwahaniaeth rhwng Neanderthal a bod dynol modern, sef 202 bas; y gwahaniaeth rhwng y Tsimpansî a bod dynol modern yw 1,462 mtDNA bas.[6] Rhoddodd y wybodaeth hon y gallu i wyddonwyr amcangyfrif i'r ymwahanu ddigwydd tuag un filiwn o flynyddoedd CP. Roedd yr mtDNA o'r dant yn hynod o debyg i hwnnw a gafwyd hefyd o asgwrn bys, y ddau o'r un boblogaeth.[10] O ail ddant a ganfuwyd, cafwyd cyfres mtDNA a ddangosodd fod cryn wahaniaeth genetig o'i gymaru a'r ddau arall, sy'n awgrymu bod amrywiaeth eang yn yr mtDNA. Dyma ddau unigolyn, o'r un ogof, gyda'r gwahaniaeth rhyngddynt yn llawer mwy, dyweder, na rhwng dau Neanderthal, ond yn debyg i'r gwahaniaeth dybryd rhwng bodau dynol modern ar wahanol gyfandiroedd heddiw.[10]

Fossiliau[golygu | golygu cod y dudalen]

Hyd at Wanwyn 2017 cafwyd hyd i dri unigolyn yn yr Ogof Denisovans, a adnabuwyd drwy ddadansoddiad o'u DNA:

  1. Denisova 3 - merch ifanc
  2. Denisova 4 - oedolyn gwryw
  3. Denisova 8 - oedolyn gwryw.[8][8]

Cymharu penglogau[golygu | golygu cod y dudalen]

Homo naledi SVG.svg

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Exploring Taxonomy". European Molecular Biology Laboratory, Wellcome Trust. https://www.ebi.ac.uk/training/online/course/nucleotide-sequence-data-resources-ebi/guided-examples-using-ena/exploring-taxonomy. Adalwyd 27 October 2015.
  2. "Homo sapiens ssp. Denisova". NCBI - Taxonomy Browser. NCBI. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lvl=0&id=741158. Adalwyd 2015-10-28.
  3. "Taxonomy - Homo sapiens ssp. Denisova (Denisova hominin)". UniProt. http://www.uniprot.org/taxonomy/741158. Adalwyd 2015-10-28.
  4. David Leveille (31 Awst 2012). "Scientists Map An Extinct Denisovan Girl's Genome". PRI's The World,. http://www.theworld.org/2012/08/scientists-map-an-extinct-denisovan-girls-genome/. Adalwyd 31 Awst 2012.
  5. Brown, David (25 March 2010), "DNA from bone shows new human forerunner, and raises array of questions", Washington Post, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/24/AR2010032401926_pf.html
  6. 6.0 6.1 Krause, Johannes; Fu, Qiaomei; Good, Jeffrey M.; Viola, Bence; Shunkov, Michael V.; Derevianko, Anatoli P. & Pääbo, Svante (2010), "The complete mitochondrial DNA genome of an unknown hominin from southern Siberia", Nature 464 (7290): 894–897, doi:10.1038/nature08976, PMID 20336068
  7. Zimmer, Carl (16 Tachwedd 2015). "In a Tooth, DNA From Some Very Old Cousins, the Denisovans". New York Times. https://www.nytimes.com/2015/11/17/science/in-a-tooth-dna-from-some-very-old-cousins-the-denisovans.html. Adalwyd 16 Tachwedd 2015.
  8. 8.0 8.1 8.2 Sawyer, Susanna; Renaud, Gabriel; Viola, Bence; Hublin, Jean-Jacques; Gansauge, Marie-Theres; Shunkov, Michael V.; Derevianko, Anatoly P.; Prüfer, Kay et al. (11 Tachwedd 2015). "Nuclear and mitochondrial DNA sequences from two Denisovan individuals". PNAS. Bibcode 2015PNAS..11215696S. doi:10.1073/pnas.1519905112. http://www.pnas.org/content/early/2015/11/11/1519905112. Adalwyd 16 Tachwedd 2015.
  9. The Siberian Times reporter, World's oldest needle found in Siberian cave that stitches together human history, The Siberian Times, Awst 23, 2016
  10. 10.0 10.1 Reich, David; Green, Richard E.; Kircher, Martin; Krause, Johannes; Patterson, Nick; Durand, Eric Y.; Viola, Bence; Briggs, Adrian W. et al. (2010), "Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia", Nature 468 (7327): 1053–1060, doi:10.1038/nature09710, PMID 21179161