Defnyddiwr:Stefanik/Pwll Tywod

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol


Apicius, De re culinaria, casgliad cynnar o rysetiau (yn Lladin)

Mae rysáit yn set o gyfarwyddiadau sy'n disgrifio'r cynhwysion a'r camau sy'n ofynnol i wneud pryd o fwyd.

Mae rysáit o lyfr coginio fel arfer yn cynnwys o leiaf y wybodaeth ganlynol:

  • Enw'r Pryd
  1. cynhwysion a meintiau sydd eu hangen, gan gynnwys dewisiadau amgen posibl, fel cynhwysion anodd eu cael
  2. nifer y dognau y gellid eu gwasanaethu gyda'r meintiau manwl
  3. yr offer a'r offer arall sydd eu hangen i wneud y ddysgl
  4. yr amser paratoi a fydd yn gofyn am baratoi, weithiau wedi'i nodi fesul cam (er enghraifft, paratoi, coginio, emplatado, ac ati)
  5. cyfrifiad trefnus a manwl o bob un o'r camau paratoi
  6. disgrifiad o'r cyflwyniad terfynol, gan gynnwys sut olwg ddylai fod ar edrychiad, gwead, arogl a blas
  • 'Gwybodaeth arall a gesglir fel arfer yw:
  1. asesiad o anhawster paratoi'r ddysgl, a fynegir yn aml fel gradd profiad y cogydd
  2. amrywiadau lleol o'r ddysgl, efallai gydag enwau eraill, cynhwysion eraill, amrywiadau bach yn y ffordd y caiff ei baratoi neu ei gyflwyno, ac ati.
  3. tarddiad neu hanes y ddysgl
  4. lluniau neu ffotograffau o'r ddysgl orffenedig neu rai o'r cynhwysion
  5. cyfarwyddiadau ar sut i ddiogelu'r ddysgl, y posibilrwydd o'i rewi, sut i'w ailddefnyddio, ei hailgynhesu, ac ati.
  6. gwybodaeth faethol, fel calorïau, protein cymharol, braster a chynnwys siwgr, p'un a ellir ei nodi ar gyfer rhai cyfyngiadau dietegol ai peidio, ac ati.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd hen ryseitiau, er enghraifft o oes y Rhufeiniaid neu'r Oesoedd Canol, yn aml yn cynnwys llawer llai o wybodaeth, ac yn aml dim ond rhestr o gynhwysion oeddent i gynnal y cof. Gair cyntaf y ryseitiau hyn fel arfer oedd y rysáit Lladin, sy'n golygu "Men neme" neu "Neem". Mae'r gair modern 'rysáit' yn deillio o hyn.

Mae'r ryseitiau ysgrifenedig cynharaf y gwyddys amdanynt yn dyddio i 1730 CC ac fe'u cofnodwyd ar dabledi cuneiform a ddarganfuwyd ym Mesopotamia.[1]

Mae'r ryseitiau cyhoeddedig cyntaf yn dyddio o'r oes Babilonaidd. Tair tabled o tua 1600 CC yn cynnwys cyfres o ryseitiau.[2] Mae'r tabledi hyn yn cael eu cadw ym Mhrifysgol Iâl.

Mae'r ail waith o ryseitiau sydd wedi'u hadfer yn seiliedig ar goginio'r cogydd Rhufeinig Marcus Gavius Apicius, tua dechrau'r oes.

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Winchester, Ashley. "The world's oldest-known recipes decoded". www.bbc.com (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-06-17.
  2. Jean Bottéro, Textes culinaires Mésopotamiens, 1995. ISBN 0-931464-92-7; commentary at Society of Biblical Literature