Cors Fochno

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cors Fochno
Cors Fochno Aberleri Nature Reserve.jpg
Math ardal gadwriaethol Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.5038°N 4.0419°W Edit this on Wikidata

Cors yng ngogledd Ceredigion yw Cors Fochno. Saif ar lan ddeheuol aber Afon Dyfi, rhwng yr aber a'r briffordd A487, wedi ei rhannu rhwng cymunedau Y Borth, Genau'r Glyn a Llangynfelyn. Mae'n un o'r ddwy gyforgors fwyaf yng Nghymru; Cors Caron yw'r llall. Llunir cyforgorsydd mewn mannau lle mae dŵr yn casglu oherwydd traeniad gwael. Ffurfir mawn, gan fod diffyg ocsigen yn arafu pydriad y defnyddiau planhigol. Bydd ymgasgliad y mawn yn codi arwyneb y gors uwchben y tir o'i chwmpas i ffurfio llun cromen.

Ffurfia Cors Fochno ran o Warchodfa Natur Genedlaethol Dyfi, sydd yn ei dro yn rhan o Fiosffer Dyfi, yr unig warchodfa biosffer UNESCO yng Nghymru. Hyd ganol yr 20g roedd y trigolion lleol yn torri mawn o'r gors ar gyfer tanwydd.

Ceir nifer o chwedlau am y gors, yn enwedig y stori am Lyffant Cors Fochno, sy'n un o'r anifeiliaid hynaf yn y chwedl Culhwch ac Olwen. Mae'r gors hefyd yn cael ei chrybwyll yn aml yn y brudiau fel safle un o'r brwydrau tynghedfennol rhwng y Cymry a'u cynghreiriad Celtaidd a'r Saeson. Mae Evan Isaac yn ei gyfrol Coelion Cymru yn rhoi hanes Gwrach Cors Fochno; credid ei bod yn achosi afiechyd oedd yn creu cryndod yn y dioddefwyr. Ymddengys mai malaria oedd yr afiechyd ond ceir sawl enghraifft arall ym mytholeg Geltaidd Prydain ac Iwerddon o gysylltu gwrach (h.y. dynes hen hagr, yn hytrach na witsh) â chorsydd. Dywedir hefyd mai ger ymyl Cors Fochno yr oedd gored Gwyddno Garanhir, lle cafodd Elffin hyd i'r baban Taliesin.

Yn 2004, cafodd yr archaeolegydd Gwilym Hughes hyd i ffordd neu drac wedi ei gwneud o foncyffion coed, yn dyddio o'r Canol Oesoedd cynnar, oedd wedi ei gladdu yn y gors.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]