Castell Biwmares

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Castell Biwmares
Beaumaris aerial.jpg
Math Castell Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1295 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Cestyll a Muriau Trefi'r Brenin Edward yng Ngwynedd, Ardaloedd Cadwriaeth Biwmares Edit this on Wikidata
Sir Cymuned Biwmares, Biwmares Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Arwynebedd 6 ha, 2 ha Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 53.264908°N 4.08957°W Edit this on Wikidata
Manylion
Perchnogaeth Edward I Edit this on Wikidata
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Edit this on Wikidata
Sylfaenwyd gan Edward I Edit this on Wikidata
Deunydd Calchfaen Edit this on Wikidata
Dynodwr Cadw AN001 Edit this on Wikidata

Castell ar gyrion tref Biwmares, Ynys Môn yw Castell Biwmares.

Cafodd ei gynllunio gan James o St George yn gastell consentrig gyda ffos o'i gwmpas. Fe'i adeiladwyd ar lan Afon Menai gan Edward I, brenin Lloegr, rhwng 1295 a 1298, ar ôl gwthryfel Madog ap Llywelyn. Dinistriwyd tref Llan-faes yn y gwrthryfel hwnnw, a chafodd rhai o'r cerrig o'r fynachlog enwog eu defnyddio i godi'r castell. Am ryw reswm chafodd y castell byth ei gwblhau.

Cipiwyd y castell gan gefnogwyr Owain Glyndŵr yn ystod gwrthryfel y tywysog.

Ar 27 Gorffennaf 1593, cafodd yr offeiriad Catholig o Gymro William Davies, a gofir am ei ran yng nghyhoeddi Y Drych Cristianogawl, y llyfr cyntaf i gael ei argraffu yng Nghymru, ei ddienyddio yn y castell trwy ei grogi, diberfeddu a chwarteru. Canoneiddwyd William Davies gan y Pab yn 1987.

Adeg Rhyfel Cartref Lloegr roedd castell Biwmares mewn man allweddol gan ei fod yn rheoli rhan o'r daith rhwng Iwerddon a Lloegr. Roedd teulu Thomas Bulkeley, wedi bod yn ymwneud a rheoli'r castell am ganrifoedd ac roedd Thomas Bulkeley yn gefnogol i'r Brenin. Erbyn 1646 roedd y Pengryniaid wedi cael buddugoliaeth ar luoedd y brenin. Gwrthryfeloedd Ynys Môn yn erbyn y Senedd eto yn 1648, ond bu rhaid iddyn nhw ildio yr ail waith yn yr Hydref.

Cynhaliwyd eisteddfod yng nghwrt y castell yn 1832.

Mae'r castell yng ngofal Cadw, ac mae'n un o'r atyniadau pennaf i dwristiaid ym Môn. Fe'i gosodwyd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO yn 1986, fel rhan o'r safle Cestyll a Muriau Trefi'r Brenin Edward yng Ngwynedd.[1]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd". UNESCO World Heritage Centre. UNESCO. Cyrchwyd 31 Mai 2019.