Carnwyllion

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Carnwyllion
Mathcwmwd, lleoliad Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolEginog, Teyrnas Deheubarth Edit this on Wikidata
SirSir Gaerfyrddin Edit this on Wikidata
GwladBaner Cymru Cymru
GerllawAfon Tywi, Afon Llwchwr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaCydweli, Is Cennen Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau51.68°N 4.15°W Edit this on Wikidata

Gorweddai cwmwd Carnwyllion yn ne-ddwyrain y Sir Gaerfyrddin bresennol. Roedd yn rhan o gantref Eginog, un o dri chantref Ystrad Tywi yn nheyrnas Deheubarth.

Yn wreiddiol, nid oedd ond dau gwmwd yn Eginog, sef Cydweli a Gŵyr, ond rhannwyd Cydweli yn ddwy ran a rhoddwyd yr enw Carnwyllion ar hanner ddwyreiniol yr hen gantref tra chadwyd yr enw Cydweli ar y cwmwd newydd arall i'r gorllewin. Diflanodd Erginog fel uned weinyddol, i bob pwrpas, gyda'r cymydau newydd yn cymryd ei lle.

Ffiniai Carnwyllion â chwmwd Cydweli i'r gorllewin, Is Cennen i'r gogledd, a Gŵyr Uwch Coed i'r dwyrain. Yn ddaearyddol, gorweddai rhwng Afon Tywi yn y gogledd ac aber Afon Llwchwr i'r de, gan gynnwys ardal Cwm Gwendraeth a chyffiniau safle Llanelli heddiw.

Yng Nghynhadledd Aberdyfi yn 1216, cafodd Rhys Gryg Garnwyllion fel ei ran ef o etifeddiaeth yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth, ynghyd â'r Cantref Mawr a'r Cantref Bychan (heb Mallaen a Hirfryn), a chwmwd Cydweli.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]