Aberfan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°41′36″N 3°20′45″W / 51.693283°N 3.345723°W / 51.693283; -3.345723

Aberfan
South entrance to Aberfan - geograph.org.uk - 83369.jpg
Yr olygfa o'r de.
Aberfan is located in Cymru
Aberfan

 Aberfan yn: Cymru
Cyfeirnod grid yr AO SO070002
Cymuned Dyffryn Merthyr
Sir Merthyr Tydfil
Sir seremonïol Merthyr Tydfil
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost Merthyr Tydfil
Rhanbarth cod post CF48
Cod deialu 01443
Heddlu
Tân
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Merthyr Tudful a Rhymni
Cynulliad Cymru Merthyr Tudful a Rhymni
Rhestr llefydd: y DU • Cymru •

Mae Aberfan (hefyd Aber-fan) yn bentref ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful. Rhed yr Afon Taf yn ogystal a Llwybr Taf (sy'n dirwyn o Droed-y-rhiw, i Dreharri) trwy'r pentref. Saif tua 6.4 km i'r de o Ferthyr Tydfil. Ceir dwy ysgol yma: Ysgol Gynradd Ynysowen ac Ysgol Gynradd Gymraeg Rhyd-Y-Grug.

Trychineb Aberfan[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Trychineb Aberfan

Ar ddydd Gwener yr 21ain o Hydref 1966, am 9.15 y bore, llithrodd tomen lo o weithfa rhif 7 i lawr llethrau'r bryniau uwchlaw'r pentref gan gladdu Ysgol Gynradd Pantglas ac ugain o dai a ffermdy. Lladdwyd 144 o bobl gan gynnwys 116 o blant, gyda'r mwyafrif ohonynt rhwng 7 a 10 oed. Lladdwyd pump athro yn y drychineb. Dim ond cnewllyn o ddisgyblion a oroesodd y digwyddiad.

Beddau'r plant a'r oedolion a laddwyd

Roedd y domen lo yn cynnwys creigiau o bwll glo lleol. Roedd y disgyblion newydd adael y gwasanaeth boreuol yn y neuadd, lle buont yn canu "All Things Bright and Beautiful", am eu hystafelloedd dosbarth, pan glywsant swn mawr y tu allan. Roedd yr ystafelloedd dosbarth ar ochr y tirlithriad.

Trychineb Aberfan 21ain o Hydref 1966

Rhoddwyd y bai am y drychineb ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol gan dribiwnlys, ac fe'i orchmynwyd i dalu iawndal o £500 am bob plentyn i deuluoedd ag dyma yn marw. Darganfuwyd fod y tomen lo wedi bod yn suddo ers misoedd, ond ni wnaethwyd dim am y mater. Dywedwyd fod dwr wedi cynyddu yn y pentwr o wastraff ar ben y mynydd gan achosi i'r gwastraff lifo i lawr y mynydd.

Ar ôl nifer o apeliadau, defnyddiwyd rhan o'r gronfa i wneud gweddill y tip glo yn ddiogel ac osgodd y Bwrdd Glo Cenedlaethol y gost lawn o wneud hyn. Ad-dalodd llywodraeth y Blaid Lafur £150,000 ym 1997, ond pe bai chwyddiant wedi cael ei ystyried byddai'r swm hwn yn agos i £2 miliwn.

Caewyd y pwll glo ym 1989.

Ym mis Chwefror 2007 cyhoeddodd Llywodraeth y Cynulliad gyfraniad o £2 filiwn i Gronfa Goffa Trychineb Aberfan, fel rhyw fath o iawndal am yr arian a gafodd y llywodraeth yn y cyfnod yn union ar ôl y drychineb.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]