Cadair Idris

Cadair Idris Meirionnydd
Llun	Pen y Gadair ar Gadair Idris
Uchder	893m
Lleoliad	{{{lleoliad}}}
Gwlad	Cymru

Un o fynyddoedd enwog gogledd Cymru yw Cadair Idris (Cader Idris ar lafar yn lleol). Fe'i lleolir ym Meirionnydd, de Gwynedd, ger Dolgellau, ym mhen deheuol Parc Cenedlaethol Eryri.

Mae ganddo bedwar copa sef Geugraig, yna tua'r gorllewin Mynydd Moel, wedyn Pen y Gadair ei hun ac (sef y fam-gopa) yna'r Cyfrwy a'r Tyrau Mawr yn ymestyn i'r dwyrain tua'r môr. Mae Pen y Gadair 893 metr uwch ben lefel y môr.

Mae cwt cysgodi ar gopa Pen y Gadair, ac yn ôl hen dradoddiad, bydd pob un a gwsg ar y mynydd, yn deffro naill ai fel bardd neu fel gwallgofddyn.

Idris a'i gadair!

Yn ôl traddodiad enwir y mynydd ar ôl y cawr Idris. Roedd yn bennaeth ar dri chawr arall yn yr ardal, Ysgydion, Offrwm ac Ysbryn, ac mae eu henwau hwythau ar y bryniau hefyd. Un o hen ystyron y gair 'cadair' yw 'gorsedd'. Yno yn nghwm Llyn y Gadair roedd y cawr yn eistedd. Roedd yn enwog am ei wybodaeth o'r sêr a dywedir ei fod yn eistedd ar ben Cader Idris i'w gwylio.

Mae'n eithaf posib, fodd bynnag, mai'r un tarddiad sydd i'r gair â chadair buwch, neu ferch - bron.

copaon

Llyn Cau yn y blaendir a'r Gadair yn y pellter uchaf (dde).

Bryn Brith, Cadair Idris

Lleoliad y copaon o Ddolgellau i Fachynlleth

Ei chywion:
Enw	Cyfesurynnau OS		Cyfesurynnau Daearyddol
Braich Ddu (Craig Cwm-llwyd):	SH645120	map	52.688°N, 4.006°W
Bryn Brith:	SH664153	map	52.718°N, 3.979°W
Cadair Idris - Penygadair:	SH711130	map	52.699°N, 3.908°W
Ceiswyn:	SH745109	map	52.681°N, 3.857°W
Corlan Fraith:	SH630000	map	52.58°N, 4.023°W
Craig Cwm Amarch:	SH710121	map	52.691°N, 3.91°W
Craig Lwyd:	SH714118	map	52.688°N, 3.904°W
Craig Portas:	SH801141	map	52.711°N, 3.776°W
Craig Portas (copa dwyreiniol):	SH808142	map	52.712°N, 3.765°W
Craig y Castell:	SH697161	map	52.726°N, 3.93°W
Craig-las (Tyrrau Mawr):	SH677135	map	52.702°N, 3.959°W
Craig-y-llyn:	SH665119	map	52.688°N, 3.976°W
Cribin Fawr:	SH794152	map	52.72°N, 3.787°W
Cyfrwy:	SH703133	map	52.701°N, 3.92°W
Esgair Berfa:	SH637095	map	52.666°N, 4.016°W
Ffridd Cocyn:	SH624042	map	52.618°N, 4.033°W
Ffridd-yr-Ychen:	SN640977	map	52.56°N, 4.007°W
Foel Cae'rberllan:	SH676082	map	52.655°N, 3.958°W
Foel Ddu:	SH697095	map	52.667°N, 3.928°W
Foel Dinas:	SH842143	map	52.713°N, 3.715°W
Foel y Geifr (Bro Dysynni):	SH716050	map	52.627°N, 3.898°W
Gamallt:	SH665067	map	52.641°N, 3.974°W
Gau Graig:	SH744141	map	52.709°N, 3.86°W
Godre Fynydd:	SH756097	map	52.67°N, 3.841°W
Graig Goch:	SH714084	map	52.658°N, 3.902°W
Maesglase (hen GR) - Maen Du:	SH822151	map	52.72°N, 3.745°W
Maesglase (copa gorllewinol):	SH817150	map	52.719°N, 3.752°W
Mynydd Braich-goch:	SH729072	map	52.647°N, 3.88°W
Mynydd Ceiswyn:	SH772139	map	52.708°N, 3.819°W
Mynydd Cwmcelli:	SH804099	map	52.673°N, 3.77°W
Mynydd Cwmeiddew:	SH750106	map	52.678°N, 3.85°W
Mynydd Fron-fraith:	SH747117	map	52.688°N, 3.855°W
Mynydd Gwerngraig:	SH736136	map	52.705°N, 3.872°W
Mynydd Moel:	SH727136	map	52.705°N, 3.885°W
Mynydd Pencoed:	SH704117	map	52.687°N, 3.918°W
Mynydd Rhyd-galed (copa dwyreiniol Tarrenhendre):	SH699043	map	52.62°N, 3.923°W
Pared y Cefn-hir:	SH662149	map	52.715°N, 3.982°W
Pen Trum-gwr:	SH651029	map	52.607°N, 3.993°W
Tal y Gareg:	SH579041	map	52.616°N, 4.1°W
Tarren Cwm-ffernol:	SH659023	map	52.601°N, 3.981°W
Tarren y Gesail:	SH710058	map	52.634°N, 3.907°W
Tarrenhendre:	SH682041	map	52.618°N, 3.948°W
Waun-oer:	SH785147	map	52.716°N, 3.8°W

Llwybrau

Y Gadair

Ymhlith y llwybrau ar y Gader ceir:

Llwybr Pilin Pwn

Yn ôl yr awdures Bethan Gwanas yn ei llyfr Y Mynydd Hwn, y llwybr mwyaf poblogaidd yw Llwybr Pilin Pwn sef yr un a adnabyddir yn Saesneg fel y "Pony Track". Mae'n cychwyn o Ddolgellau ac yn golygu 2,000 troedfedd o ddringo mewn 5 km.

Llwybr Minffordd

Llwybr sy'n dechrau ger Llyn Myngul ac sy'n mynd heibio Llyn Cau. Ei hyd yw 4.4 cilometr (2.7 milltir).

Llwybr Madyn

Mae Llwybr Madyn (neu Llwybr y Llwynog; "Foxes Path" yn Saesneg) yn llwybr 3.8 kilometr (2.4 milltir) o hyd sy'n cynnwys dringo 310 metr o gerrig mân (sgri). Dyma'r llwybr mwyaf uniongyrchol ond mae'r rhan olaf yn dioddef o erydu am ei fod mor boblogaidd.

Panorama o Gadair Idris

Hen benillion

Ceir sawl un o'r Hen Benillion sy'n ymwneud â Chadair Idris:

Os oes coel ar bennau'r moelydd,

Buan daw yn chwerw dywydd;

Pan fo niwl ar Gadair Idris,

Yn ei thŷ ceir Lowri Lewis.

Pe bae Cadair Idris Fawr

Yn siwgwr gwyn o'i phen i lawr,

A dail y coed i gyd yn de,

Cystal gwlad drachefn â'r dre.

Dolenni allanol

Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Gadair Idris

• Gwybodaeth am ddringo Llwybr Minffordd i ben Cadair Idris ar wefan Parc Cenedlaethol Eryri