Mathafarn

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Mathafarn
Math plasty gwledig, ystâd Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Powys Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.6246°N 3.7621°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd II Edit this on Wikidata

Ystad a thŷ ger Llanwrin ym Mhowys ydy Mathafarn. Mae'r tŷ erbyn hyn yn llety gwely a brecwast, gyda phedair seren. Mae fferm Mathafarn ar wahan, ac yn dal i gael ei weithio hyd heddiw.

Y bardd ac uchelwr Dafydd Llwyd o Fathafarn oedd berchen Bathafarn yn 1485, pan arhosodd Harri Tudur, Iarll Richmond (a ddaeth yn Harri VII, brenin Lloegr), yno y noson cyn Brwydr Bosworth. Cofnoda Hugh ap Evan o Fathafarn (1530-1589), a llinach teulu Pugh, a oedd yn Stiwardiaid ac yn ddiweddarach yn Arglwyddi'r Faenor.[1]

Ganwyd Rowland Pugh yn Mathafarn yn 1597, yn fab hynaf Richard ap John ap Hugh. Roedd yn aelod seneddol Ceredigion yn 1624 a Stiward Cyfeiliog yn 1625, Uchel Siryf Sir Drefaldwyn yn 1626, Uchel Siryf Sir Feirionnydd yn 1631, ac Uchel Siryf Ceredigion yn 1631.[1]

Llosgwyd y tŷ ar 29 Tachwedd 1644 gan y fyddin seneddol, oherwydd ffyddlondeb Rowland Pugh i'r goron, yn ystod brwydr yn y Rhyfel Cartref a ddigwyddodd ger Pont Dyfi rhwng Oliver Cromwell a'r Brenhinwyr.[1] Dyrchafwyd ei fab, John Pugh, yn Arglwydd Cyfeiliog yn 1664 i gydnabod ei wasanaeth ef a'i dad i'r goron.[1]

Fe briododd Maria Pugh, wyres Rowland Pugh, Thomas Pryse o Gogerddan. Eu mab hwy oedd John Pugh Pryce aelod seneddol Meirionnydd.[2] Bu farw Pugh Pryce yn ddibriod ac fe werthwyd yr ystâd. Fe'i prynwyd gan Frances, mam Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig, ar ei ran yn 1752. Fel hyn daeth yr ystâd yn rhan o Ystad Wynnstay.[1][3]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

CymruPowys.png Eginyn erthygl sydd uchod am Bowys. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.