Hengwrt

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Hengwrt
Plas Hengwrt, Llanelltud looking towards Barmouth NLW3361432.jpg
Math plas Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52°46'53.84"N, 3°46'58.70"W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Plas Hengwrt tua 1875
Tudalen gyntaf llawysgrif yr Hengwrt Chaucer (Llyfrgell Genedlaethol Cymru).

Plasty ger Dolgellau ym Meirionnydd, de Gwynedd, yw Hengwrt. Gorwedd i'r gogledd-orllewin o Ddolgellau ger Abaty Cymer, ger cymer Afon Mawddach ac Afon Wnion.

Mae'n enwog yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel cartref i un o'r casgliadau pwysicaf o lawysgrifau Cymreig. Daeth y llawysgrifau hyn i feddiant y casglwr llawysgrifau a hynafiaethydd Robert Vaughan (?1592-1667) o'r Hengwrt yn ystod yr 17g. Roeddent yn cynnwys trysorau fel Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin a Llyfr Aneirin, ynghyd â thestunau o Brut y Tywysogion a llyfrau cyfraith. Roedd y casgliad yn cynnwys copi cynnar pwysig o waith Chaucer hefyd, a adnabyddir fel yr "Hengwrt Chaucer" neu, yn gamarweiniol, yr "Hengwrt Manuscript".

Arhosodd y llawysgrifau hyn yn ddiogel yn llyfrgell enwog Hengwrt am tua 300 mlynedd. Gwelodd yr hynafiaethydd Edward Lhuyd y llyfrau yno yn 1696. Bu nifer o hynafiaethwyr y 18g a dechrau'r 19g yn ymweld â'r plasty i gael gweld a chopïo'r llawysgrifau, yn cynnwys Ieuan Fardd, William Owen Pughe ac Iolo Morganwg. Etifeddwyd y llyfrgell gan William Watkin Edward Wynne o blas Peniarth yn 1859 ac ar ôl i Syr John Williams ei phrynu cafodd casgliad Peniarth, yn cynnwys y Llyfr Du, ei roi i'r Llyfrgell Genedlaethol newydd yn Aberystwyth.

Enwir ystafell arddangos Hengwrt, sy’n arddangos llawysgrifau prin y Llyfrgell Genedlaethol, ar ôl Hengwrt.

Mae'r Hengwrt yn cael ei grybwyll yn y nofel Y Stafell Ddirgel, gan Marion Eames.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]