Dyfnwal Moelmud

Roedd Dyfnwal Moelmud (Dunvallo Molmutius; bl. c. 450–470^[1]) yn cael ei gyfrif fel brenin a deddfwr cynnar ymhlith y Cymry, a rhoddir y clod iddo am godio eu hunedau mesur safonol. Mae hefyd yn ymddangos fel brenin chwedlonol y Brythoniaid yn Hanes Brenhinoedd y Brytoniaid ffug-hanesyddol Sieffre o Fynwy.^[2]

Hanes

Dim ond dwy ddogfen hanesyddol hysbys sy'n sôn am Dyfnwal. Mae ach o'r ddegfed ganrif yn y Llyfrgell Brydeinig (Harley MS 3859) yn ei nodi fel ŵyr Coel Hen, a hynafiad Morcant Bulc.^[1] Mae ach o'r bymthegfed ganrif yng Ngholeg Iesu, Rhydychen (MS 20)^[3] hefyd yn ei nodi yn yr un modd.^[1]

Chwedl

Yng nghofnod Geoffrey, Dyfnwal oedd mab Cloten, Brenin Cernyw, ac adferodd drefn ar ôl "Rhyfel Cartref y Pum Brenin".^[4] Roedd ei deulu yn gangen gadetiaid o frenhinlin Brutus, gyda'r llinach drechol wedi dod i ben gyda Porrex I cyn y rhyfel cartref. Mae Llyfr Baglan yn ehangu ar hyn trwy wneud Dyfnwal yn ddisgynnydd uniongyrchol trwy linach wrywaidd Camber trwy ei fab hynaf, Gorbonian.^[5]

Dyfnwal oedd Brenin Cernyw yn ystod y rhyfel a grëwyd yn y gwagle pŵer a adawyd gan Porrex I. Roedd yn fwy dewr na'r holl frenhinoedd eraill yn y rhyfel. Trechodd Pinner, brenin Loegria. Mewn ymateb, cynghreiriodd Rudaucus, brenin Cambria, a Staterius, brenin Albany, a dinistrio llawer o dir Dyfnwal. Cyfarfu'r ddwy ochr mewn brwydr a chawsant eu hatal rhag ymladd. Yna cymerodd Dyfnwal 600 o'i ddynion a'i hun a gwisgo arfwisg y gelynion marw. Arweiniasant ymosodiad yn ddwfn i linellau'r gelyn lle lladdasant y ddau frenin. Ar ôl y frwydr hon, dinistriodd Dyfnwal gweddill amddiffynfeydd y brenhinoedd ac ysbeilio eu tiroedd.

Yn dilyn trechu'r brenhinoedd cystadleuol, creodd Dyfnwal goron fel un ei ragflaenwyr a hawliodd orsedd Prydain. Creodd set o reolau ar gyfer y deyrnas o'r enw Deddfau Molmutine, a bron rhoi terfyn ar ladrata o fewn ei deyrnas a pharhaodd am ganrifoedd lawer. Mae Llyfr Baglan hefyd yn ei wneud yn sylfaenydd Bryste.^[5] Teyrnasodd mewn heddwch a ffyniant am ddeugain mlynedd yna bu farw a chladdwyd ef yn Nheml Concord, teyrnged i'w gyfreithiau, avleolwyd yn Trinovantum. Sbardunodd ei farwolaeth ryfel cartref arall rhwng ei ddau fab, Belinus a Brennius.

Gweler hefyd

Unedau Cymreig

Cyfeiriadau

Dyfyniadau

↑ ^1.0 ^1.1 ^1.2 Stacey 2004.
↑ Aurell, Martin (2007-11-20). "Geoffrey of Monmouth's History of the Kings of Britain and the Twelfth-Century Renaissance". The Haskins Society Journal 18: 1–18. doi:10.1017/9781846155512.001. ISBN 978-1-84615-551-2. http://dx.doi.org/10.1017/9781846155512.001.
↑ Medieval Manuscripts 2019.
↑ Lloyd 1894.
↑ ^5.0 ^5.1 Williams 1910.

Llyfryddiaeth

(Saesneg) Stacey, Robin Chapman (23 Medi 2004). "Dyfnwal Moelmud ap Garbanion [Dumngual Moilmut ap Garbaniaun]". Oxford Dictionary of National Biography (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/18872.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
Lloyd, John Edward (1894). "Moelmud, Dyfnwal" . In Lee, Sidney (gol.). Dictionary of National Biography. 38. Llundain: Smith, Elder & Co.
Williams, John (1910). Bradney, Joseph Alfred (gol.). Llyfr Baglan, or, The Book of Baglan, compiled between the years 1600 and 1607. London: Mitchell, Hughes and Clarke.
"Jesus College MS. 20". Medieval Manuscripts. 23 Ionawr 2019. Cyrchwyd 26 Ebrill 2022.

[FOOTNOTEStacey2004-1] 1.0 ^1.1 ^1.2 Stacey 2004.

[2] Aurell, Martin (2007-11-20). "Geoffrey of Monmouth's History of the Kings of Britain and the Twelfth-Century Renaissance". The Haskins Society Journal 18: 1–18. doi:10.1017/9781846155512.001. ISBN 978-1-84615-551-2. http://dx.doi.org/10.1017/9781846155512.001.

[FOOTNOTE''Medieval_Manuscripts''2019-3] Medieval Manuscripts 2019.

[FOOTNOTELloyd1894-4] Lloyd 1894.

[FOOTNOTEWilliams1910-5] 5.0 ^5.1 Williams 1910.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]