Coetir
 | |
| Math | endid tiriogaethol, coedwig  |
|---|---|
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/0hnc1 |
| Thesawrws y BNCF | 9937 |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Mae coetir hefyd tir coediog yn dir wedi'i orchuddio â choed yn yr ystyr eang,[1] neu mewn ystyr cul, yn gyfystyr â choedwig dwysedd isel yn ffurfio cynefinoedd agored gyda digon o olau haul a chysgod cyfyngedig. Gall rhai safana hefyd fod yn goetiroedd, fel coetir safana, lle mae coed a llwyni yn ffurfio canopi golau.[2]
Gall coetiroedd gynnal isdyfiant o lwyni a phlanhigion llysieuol gan gynnwys gweiriau. Gall coetir drawsnewid i lwyni dan amodau sychach neu yn ystod camau cynnar olyniaeth gynradd neu eilaidd. Cyfeirir yn aml at ardaloedd o goed dwysedd uwch gyda chanopi caeedig i raddau helaeth sy'n darparu cysgod helaeth a bron yn barhaus fel coedwigoedd.
Gwnaed ymdrechion helaeth gan grwpiau cadwraethol i gadw coetiroedd rhag trefoli ac amaethyddiaeth.
Coetir yn y Gymraeg
[golygu | golygu cod]Ceir y cyfeiriad archifiedig cynharaf o'r gair coetir yn y Gymraeg o lawysgrif Brut y Tywysogion yn 14g lle gwelr, "amvydawd holl deuheubarth ay gwraged ... hyt goetir [afon] tywi".[3]
Yn 2020 sefydlodd Llywodraeth Cymru rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru sy'n ymestyn dros 12 o safleoedd ar draws Cymru. Yn ôl y naturiaethwr, Iolo Williams, "bydd Coedwig Genedlaethol i Gymru yn cysylltu ein coetiroedd hynafol a newydd, yn dod â diwylliant ein gorffennol a'n presennol i fywyd i ddathlu Cymru fel gwlad wedi ei chyfoethogi gan ei choetiroedd".[4]
Eco-ranbarthau coetir
[golygu | golygu cod]Ceir gwahanol fathau o goetiroedd ar draws y byd, i gyd wedi eu haddasu a datblygu yn ôl yr hinsawdd a'r tirwedd. Mae'n cynnwys prysglwyni ("shrub") [5] a'r prysg ("scrub")[6] Gellir eu dosbarthu'n fras fel:
- Glaswelltiroedd trofannol ac isdrofannol, safana, a phrysglwyni
- Glaswelltiroedd tymherus, safana, a phrysglwyni
- Glaswelltiroedd mynyddig a phrysglwyni
- Coedwigoedd, coetiroedd a phrysg Môr y Canoldir
- Anialwch a phryslwyni xeric (xeric o'r Hen Groegeg xērós, “sych")
Oriel
[golygu | golygu cod]
Coetir Miombo ym Malawi - enghraifft o Goetir Glaswelltiroedd trofannol, ac isdrofannol, safana a phrysglwyni ("Bush")
Coetir sych sclerophyll yng ngorllewin Sydney, Awstralia - enghraifft o goetir Glaswellt tymherus, safana a phrysgoed
Cysyniad yng Nghymru a Phrydain
[golygu | golygu cod]Mae coetir yn wahanol i'r goedwig gan nad yw'r brigau coed yn ffurfio gorchudd di-dor — hynny yw, mae'r coed ymhellach oddi wrth ei gilydd. Gyda llaw, mae'r Ffrancwyr yn ei alw'n Forêt claire, felly yn goedwig denau. Ceisir cyfuno cadwraeth a datblygu coetiroedd gyda'r diwydiant ac arferion rheoli amaethyddiaeth.[7]
Defnyddir coetir wrth reoli coetiroedd ym Mhrydain i olygu ardaloedd â gorchudd coed a gododd yn naturiol ac a gaiff eu rheoli wedyn, tra bod coedwigoedd yn cael eu defnyddio fel arfer yn Ynysoedd Prydain i ddisgrifio planhigfeydd, fel arfer yn fwy helaeth, neu goedwigoedd hela, sy'n ddefnydd tir â diffiniad cyfreithiol ac efallai nad yw'n goediog o gwbl.[8] Defnyddir y term coetir hynafol mewn cadwraeth natur ym Mhrydain i gyfeirio at unrhyw dir coediog sydd wedi bodoli ers 1600, ac yn aml (ond nid bob amser) ers miloedd o flynyddoedd, ers yr Oes Iâ ddiwethaf[8] (sy'n cyfateb i'r term Americanaidd 'old growth forest').
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Definition of Woodland". Lexico (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar January 15, 2020. Cyrchwyd 2020-01-15.
- ↑ Smith, Jeremy M.B.. "savanna". Encyclopedia Britannica, 5 Sep. 2016, https://www.britannica.com/science/savanna/Environment. Accessed 8 February 2023.
- ↑ "coetir". Geiriadur Prifysgol Cymru. Cyrchwyd 11 Mai 2023.
- ↑ "Croeso i Goedwig Genedlaethol i Gymru". Sianel Youtube Llywodraeth Cymru. 2021.
- ↑ "shrub". Termau Cymru. Cyrchwyd 11 Mai 2023.
- ↑ "scrub". Termau Cymru. Cyrchwyd 11 Mai 2023.
- ↑ "Dulliau rheoli Coetir". Cyswllt Ffermio. 2021. Cyrchwyd 11 Mai 2023.
- 1 2 Rackham, Oliver (2006). Woodlands (New Naturalist 100). London: HarperCollins. ISBN 9780007202447.
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]
Cyfryngau perthnasol Woodlands ar Gomin Wicimedia- Woodland Trust Prydain Archifwyd 2008-11-12 yn y Peiriant Wayback
- Gwlyptir Coetir Rhostir Coetir Gwlyptir Ffilmig o'r coetir a thirwedd arall yn ardal Afon Conwy (2022)
- Dulliau rheoli Coetir Cyflwyniad ffilm ar Cyswllt Ffermio (2021)
