Castell Aberlleiniog

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Castell Aberlleiniog
Castellaberlleiniog.jpg
Math Castell, safle archaeologeol Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1080 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Ynys Môn, Llangoed Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Gerllaw Afon Menai, Afon Lleiniog Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 53.2926°N 4.07727°W Edit this on Wikidata
Manylion
Perchnogaeth Hugh d'Avranches Edit this on Wikidata
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd II*, heneb gofrestredig Edit this on Wikidata
Dynodwr Cadw AN020 Edit this on Wikidata
Traeth Aberlleiniog, lle glaniodd Gruffudd ap Cynan yn 1094. Mae adfeilion y castell yn y coed ar y bryn (de uchaf)

Castell mwnt a beili Normanaidd ym Mhenmon, Môn, oedd Castell Aberlleiniog cyn ei ailgodi o garreg. Mae'n gorwedd ar ben bryn coediog isel hanner milltir o lan Afon Menai ac yn gwarchod y fynedfa iddi o'r dwyrain. Llifa Afon Lleiniog heibio i'r castell.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Codwyd y castell gan Huw Flaidd, Iarll Caer, yn y flwyddyn 1088 fel rhan o ymgais Normaniaid Caer i oresgyn teyrnas Gwynedd.[1] Pan ddychwelodd Gruffudd ap Cynan o Ddulyn yn 1094 casglodd fyddin yn Nefyn ac yna hwyliodd i Benmon ac ymosododd ar y castell yn llwyddianus. Amddiffynwyd y castell gan 80 o farchogion ac 14 ysgwier ifainc. Cipiwyd y castell a'i losgi a lladdwyd nifer o'r amddiffynwyr. Cofnodir y digwyddiad yn Hanes Gruffudd ap Cynan.[2]

Yn ddiweddarach, rywbryd cyn canol yr 16g, codwyd castell cerrig ar y safle. Does fawr dim o'r castell mwnt a beili gwreiddiol ar ôl am fod y castell diweddarach yn gorchuddio'r safle. Mae hanes yr ail gastell yn dipyn o ddirgelwch. Yn fwy na thebyg mae'n perthyn i ddiwedd yr Oesoedd Canol neu ddechrau cyfnod y Tuduriaid.

Archaeoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2007 cafwyd ymchwiliad archaeolegol ar y safle. Mae muriau'r castell diweddarach wedi cael ei ailadeiladu ar y sylfeini gwreiddiol a'r castell diweddar hwn sydd i'w weld ar ben y bryn heddiw yn hytrach na'r castell canoloesol cyntaf.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. A. D. Carr, Medieval Anglesey (Llangefni, 1982). Tud. 42.
  2. D. Simon Evans (gol.), Historia Gruffud vab Kenan (Caerdydd, 1977). Tud. 20-21.