Neidio i'r cynnwys

Andy Burnham

Oddi ar Wicipedia
Andy Burnham
LlaisAndy Burnham on bus deregulation in Greater Manchester.ogg Edit this on Wikidata
GanwydAndrew Murray Burnham Edit this on Wikidata
7 Ionawr 1970 Edit this on Wikidata
Aintree, Lerpwl Edit this on Wikidata
Man preswyl10 Stryd Downing Edit this on Wikidata
Dinasyddiaethy Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata
Alma mater
Galwedigaethgwleidydd, ymchwilydd, gweinyddwr, cynghorydd arbennig Edit this on Wikidata
SwyddYsgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Addysg, Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd, Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, Prif Ysgrifennydd y Trysorlys, Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig, Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig, Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig, Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig, Maer Manceinion Fwyaf, Ysgrifennydd Cartref yr Wrthblaid, Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig, member of the Greater Manchester Combined Authority, Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig, Arweinydd y Blaid Lafur, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, Prif Arglwydd y Trysorlys, Gweinidog dros yr Undeb, Gweinidog dros y Gwasanaeth Sifil Edit this on Wikidata
Adnabyddus amHead North Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddoly Blaid Lafur, Y Blaid Gydweithredol Edit this on Wikidata
PriodMarie-France van Heel Edit this on Wikidata
Gwefanhttps://www.andyburnham.org.uk Edit this on Wikidata
Tîm/auLeigh Genesis F.C. Edit this on Wikidata

Gwleidydd o Sais yw Andrew Murray Burnham (ganwyd 7 Ionawr 1970). Ef yw Prif Weinidog y Deyrnas Unedig ac arweinydd y Blaid Lafur ers Gorffennaf 2026.[1] Mae'n Aelod Seneddol dros etholaeth Makerfield ym Manceinion Fwyaf ers Mehefin 2026.

Ef oedd Maer Manceinion Fwyaf rhwng 2017 a 2026.[2] Cyn hynny bu'n aelod o Dŷ'r Cyffredin dros etholaeth Leigh ym Manceinion Fwyaf rhwng 2001 a 2017 ac yn Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd yn 2009-2010 fel rhan o lywodraeth Gordon Brown.

Bywyd cynnar

[golygu | golygu cod]

Ganwyd Burnham yn Lerpwl; roedd ei dad yn beiriannwr ffôn a'i fam yn dderbynnydd. Cafodd ei fagu yn Culcheth, Warrington. Yn Newton-le-Willows derbyniodd ei addysg, yn ysgol uwchradd Catholig St Aelred. Aeth ymlaen i astudio Saesneg yng Ngholeg Fitzwilliam, Caergrawnt, gan ennill MA yn y pwnc. Mae Burnham yn honni iddo ymuno â'r Blaid Lafur yn 1984, pan nad oedd ond 14 mlwydd, yn ystod streic y glowyr.

Yn 1994 cymerodd Burnham swydd fel ymchwiliwr i Tessa Jowell, Aelod Senedd y Deyrnas Unedig a oedd yn weinidog yn yr Adran Iechyd, a pharhaodd gyda'r swydd wedi etholiad 1997. Yn 1998 cymerodd swydd fel ymgynghorwr arbennig i Chris Smith, Ysgrifennydd Gwladol dros Diwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Dyma oedd ei swydd olaf cyn cael ei ethol i'r senedd.

Gyrfa wleidyddol

[golygu | golygu cod]

Bu Burnham yn ymgeisydd am sedd etholaeth Leigh[3], un o seddi diogel y blaid Llafur, yn etholiad cyffredinol 2001 wedi i Lawrence Cunliffe ymddeol. Enillodd Burnham fwyafrif o 16,362, a thraddododd ei araith gyntaf ar 4 Gorffennaf 2001. Bu'n aelod o bwyllgor iechyd San Steffan rhwng 2001 a 2003.

Yn y Llywodraeth

[golygu | golygu cod]

Yn 2003 cafodd Burnham swydd fel ysgrifennydd preifat i'r senedd dros David Blunkett, a oedd yn Ysgrifennydd Cartref. Wedi i Blunkett ymddiswyddo yn 2004 cymerodd yr un swydd gyda Ruth Kelly, a oedd yn Ysgrifennydd Gwladol Addysg a Sgiliau. Cafodd ei ddyrchafu i'r Swyddfa Gartref yn llywodraeth Tony Blair yn 2005 fel Gweinidog Seneddol o dan yr Ysgrifennydd Gwladol yn gyfrifol am gardiau adnabod. Yn 2006 symudodd eto i ddod yn Weinidog Gwladol yn yr Adran Iechyd.

Yn y Cabinet

[golygu | golygu cod]

Wedi i Gordon Brown ddod yn Brif Weinidog yn 2007, apwyntiwyd Burnham yn Brif Ysgrifennydd i'r Trysorlys. Bu yng nghanol dadleuon wedi iddo ymosod ar adroddiad y Ceidwadwyr ar yr Economi heb ei ddarllen, cyn cytuno gyda pholisi'r Ceidwadwyr i gefnogi teuluoedd trwy'r system drethi.

Ar ôl dim ond 6 mis yn ei swydd fel Prif Ysgrifennydd i'r Trysorlys, symudodd i fod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Eto, bu Burnham ymysg sawl dadl gan gynnwys pardduo cymeriad Shami Chakrabarti, cyfarwyddwraig y grŵp hawliau dynol Liberty. Ar wahân i'r dadleuon hyn, cydnabuwyd Burnham fel gwleidydd effeithlon[angen ffynhonnell]. Yn 2009 apwyntiwyd Burnham i fod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd fel rhan o ad-drefnu'r llywodraeth. Cynigodd newidiadau i'r system o gynnal yr henoed a bu'n gyfrifol am ymateb y llywodraeth i ffliw'r moch.

Maer Manceinion

[golygu | golygu cod]

Etholwyd Burnham i rôl newydd Maer Manceinion Fwyaf ar 5 Mai 2017[4]. Derbyniodd 63% o'r bleidlais, gan ennill mwyafrif ym mhob un o ddeg bwrdeistref Manceinion Fwyaf. Yn ei araith buddugoliaeth dywedodd fod "[gwleidyddiaeth] wedi bod yn rhy ganolog i Lundain ers gormod o amser ... mae Manceinion Fwyaf yn mynd i gymryd rheolaeth. Rydyn ni'n mynd i newid gwleidyddiaeth a gwneud iddo weithio'n well i bobl."[5] Mae'n un sy'n gofyn am fwy o ddatganoli i ardaloedd yn Lloegr gan ddod yn ffigwr allweddol yn ymateb yn erbyn Boris Johnson yn ystod y pandemig COVID-19.[6] Cafodd ei ailethol yn 2021 gyda mwyafrif mawr, gan ddweud bod yna fandad dros ddatganoli yn Lloegr.[7]

Dychwelyd i San Steffan

[golygu | golygu cod]

Ar 14 Mai 2026, ymddiswyddodd Josh Simons fel AS Makerfield gan sbarduno isetholiad i Burnham ar 18 Mehefin. Ar 19 Mai 2026, daeth Burnham yn ymgeisydd Llafur dros Makerfield, ar ôl i unrhyw ymgeisydd posibl arall gyrraedd y rhestr fer.[8] Ar 19 Mehefin 2026, etholwyd Burnham yn AS dros Makerfield. Enillodd Burnham 54.8% o'r bleidlais, a pherfformiodd yn well na Simons yn 2024.[9] Ymgeisiodd am arweinyddiaeth y Blaid Lafur a felly dod yn Brif Weinidog.[2] Yn dilyn ymddiswyddiad Keir Starmer fel arweinydd, Burnham oedd yr unig ymgeisydd ar gyfer yr arweinyddiaeth newydd. Daeth yn arweinydd yn ffurfiol ar 17 Gorffennaf 2026.[10]

Fe'i derbyniwyd fel Prif Weinidog y Deyrnas Unedig gan Charles III ar 20 Gorffennaf 2026.[11]

Bywyd personol

[golygu | golygu cod]

Priododd Burnham Marie-France van Heel yn 2000 ar ôl cyfarfod yn y Brifysgol a threulio 11 mlynedd gyda'i gilydd. Mae Marie-France wedi gweithio fel pennaeth marchnata gyda MTV, BSkyB a Littlewoods Gaming, a bu'n gyfarwyddwraig cynllunio gyda WRG. Heddiw mae Marie-France yn gyfarwyddwraig ar MvH Marketing Ltd. Mae gan y ddau un mab a dwy ferch. Yn y gorffennol roedd Burnham yn Gadeirydd anrhydeddus ar Glwb Cynghrair Rygbi Leigh. Roedd e'n gricedwr ac yn bêl-droediwr dawnus fel plentyn, gan gystadlu dros Goleg Fitzwilliam yn y ddwy gamp. Mae e'n aelod o dîm pêl-droed y blaid Lafur, "Demon Eyes", ac mae wedi cefnogi Everton F.C. ers ei blentyndod.

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ "Cadarnhau mai Andy Burnham yw arweinydd newydd y Blaid Lafur". newyddion.s4c.cymru. 2026-07-17. Cyrchwyd 2026-07-17.
  2. 1 2 "Pwy yw Andy Burnham, y prif weinidog posib nesaf?". newyddion.s4c.cymru. 2026-06-22. Cyrchwyd 2026-06-22.
  3. ↑ "MPs representing Leigh". Senedd y DU. Cyrchwyd 11 Mawrth 2024.
  4. ↑ "Andy Burnham elected mayor of Greater Manchester". The Guardian. 5 Mai 2017. Cyrchwyd 11 Mawrth 2024.
  5. ↑ "Mayor Andy Burnham's victory speech - Manchester 1 Liverpool 0". www.wigantoday.net (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.
  6. ↑ Bardsley, Andrew (2020-10-10). "Northern leaders reject new furlough and 'won't surrender residents to hardship'". Manchester Evening News (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.
  7. ↑ Knott, Jonathan (2021-05-08). "Re-elected Burnham says devolution has a mandate". Local Government Chronicle (LGC) (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.
  8. ↑ Crerar, Pippa (2026-05-14). "Labour MP to stand down to allow Burnham run for byelection amid leadership row". The Guardian (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 14 Mai 2026.
  9. ↑ Wingate, Sophie; Lloyd, Nina (21 May 2026). "Starmer to campaign for Burnham at key by-election amid leadership bid". The Independent (yn Saesneg). Cyrchwyd 21 Mai 2026.
  10. ↑ "Andy Burnham yn addo 'newid y ffordd mae Prydain yn cael ei llywodraethu' wrth gael ei gadarnhau fel arweinydd newydd y Blaid Lafur". newyddion.s4c.cymru. 2026-07-17. Cyrchwyd 2026-07-17.
  11. ↑ "Andy Burnham yn cwrdd â'r Brenin wrth iddo baratoi i ddod yn Brif Weinidog". newyddion.s4c.cymru. 2026-07-20. Cyrchwyd 2026-07-20.

Dolenni allanol

[golygu | golygu cod]
Senedd y Deyrnas Unedig
Rhagflaenydd:
Lawrence Cunliffe		 Aelod Seneddol dros Leigh
2001 – 2017		 Olynydd:
Jo Platt
Rhagflaenydd:
Josh Simons		 Aelod Seneddol dros Makerfield
2026 – presennol		 Olynydd:
presennol
Swyddi gwleidyddol
Rhagflaenydd:
Alan Johnson		 Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd
5 Mehefin 2009 – 12 Mai 2010		 Olynydd:
Andrew Lansley
Rhagflaenydd:
Keir Starmer		 Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
20 Gorffennaf 2026 – presennol		 Olynydd:
presennol
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Andy_Burnham&oldid=15244815"