Rhyfel y Crimea

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Manylun o beintiad olew Franz Roubaud Gwarchae Sevastopol (1854–55) (1904)

Ymladdwyd Rhyfel y Crimea (ynganiad /krˈmə/ neu /krɨˈmə/) o Hydref 1853 hyd at Chwefror 1856)[1][2] rhwng Ymerodraeth Rwsia a chynghrair o wledydd gan gynnwys Ail Ymerodraeth Ffrainc, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon, Ymerodraeth yr Otomaniaid a Brenhiniaeth Sardinia. Roedd Ymerodraeth Awstria yn niwtral, ond chwaraeodd ran blaenllaw a dylanwadol yn y rhyfel. Mae llyfrau hanes yn nodi mai'r gynghrair a "enillodd" y rhyfel.

Newidiwyd y rhan hon o Ewrop gan y rhyfel oherwydd symud pobloedd, sefydlu mudiadau cenedlaetholgar a thrwy greu ffiniau i wledydd megis Wcráin, Moldofa, Bwlgaria, Romania, Gwlad Groeg, Twrci, Azerbaijan, Armenia, Georgia, a mannau fel Penrhyn y Crimea a'r Cawcasws.[3]

Gellir clolriannu Rhyfel Crimea mewn un gair: "methiant" - o ran meddygaeth, tachteg brwydro a'r niferoedd a laddwyd, ond i'r Gynghrair, llwyddiant oedd y cyfan - yn enwedig gan iddynt lwyddo i ddifetha bron y cyfan o lynges Rwsia a chynnal gwarchae forwrol yn y Môr Baltig. Mae rhai'n ei alw y rhyfel "modern" cyntaf oherwydd y defnydd o dechnoleg newydd ac effeithiol: y rheilffyrdd a'r teligraff.[4] Serenodd Betsi Cadwaladr, Florence Nightingale a Mary Seacole, drwy dorri dir newydd yn eu gofal o gleifio. Am y tro cyntaf yn hanes rhyfeloedd, cofnodir llawer ohono mewn ffotograffau a chofnodion eraill.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Kinglake (1863:354)
  2. Sweetman, John (2001). Crimean War, Essential Histories 2. Osprey. ISBN 1-84176-186-9. 
  3. Kozelsky, Mara (2012). "The Crimean War, 1853–56". Kritika 13 (4). http://www.questia.com/library/1G1-319613789/the-crimean-war-1853-56. 
  4. Royle, Trevor (2000). Crimea: The Great Crimean War, 1854–1856. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-6416-5. 

Gweler hefyd[golygu]