Rhisiart III, brenin Lloegr

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Richard III
Richard III earliest surviving portrait.jpg
Y llun cynharaf o Rhisiart (c. 1520, wedi colli'r gwreiddiol)
(Society of Antiquaries of London, Llundain)
Brenhinoedd a Breninesau Lloegr
Teyrnasiad 26 Mehefin 1483 – 22 Awst 1485
Coronwyd 6 Gorffennaf 1483
Rhagflaenydd Edward V
Dilynydd Harri Tudur
Consort Anne Neville
Plant
Teulu Teulu Efrog
Tad Rhisiart Plantagenet, Dug Efrog
Mam Cecily Neville, Duges Efrog
Ganwyd (1452-10-02)2 Hydref 1452
Castell Fotheringhay, Northamptonshire
Bu farw 22 Awst 1485(1485-08-22) (aged 32)
Brwydr Bosworth, Swydd Gaerlŷr
Claddwyd Maes parcio Greyfriars, Caerlŷr
Llofnod

Rhisiart III (2 Hydref 1452 - 22 Awst 1485) oedd brenin Lloegr o 6 Gorffennaf, 1483, hyd ei farwolaeth ar faes y gad ym Mrwydr Bosworth a hynny gan Rhys ap Thomas yn ôl y bardd Guto'r Glyn, pan ddywedodd: "Lladd y baedd, eilliodd ei ben".[1]

Fe'i ganwyd yng Nghastell Fotheringay, yn fab i Rhisiart Plantagenet, Dug Efrog (1411-1460) a'i wraig Cecily Neville.

Rhisiart oedd brawdd y brenin Edward IV, brenin Lloegr, Siôr, Dug Clarens a Marged, Duges Bwrgwyn. Cafodd ei ladd ar Faes Bosworth ar 22 Awst 1485 a chipiodd Harri Tudur Goron Lloegr. Yn ôl Jean Molinet o Fwrgwyn, ataliwyd ceffyl Richard gan gors, cafodd ei dowly neu ei fwrw o'i geffyl 'a'i ladd gan filwyr o Gymru'.

Darganfod ei ysgerbwd[golygu]

Ar 12 Medi 2012 cafwyd hyd i'w weddillion o dan maes parcio ceir lle gynt y safodd Abaty Greyfriars yng Nghaerlŷr gan archeolegwyr o Brifysgol Caerlŷr ac eraill.[2] Roedd nam ar yr asgwrn cefn - a blygai ar siap pladur a olygai i'r person fod wedi dioddef o scoliosis; golyga hyn fod ysgwydd dde'r person hefyd yn uwch na'r ysgwydd chwith. Profodd profion DNA a dyddio carbon mai hwn oedd ysgerbwd Rhisiart. Mae oed y sgerbwd - a gredir i fod yn sgerbwd dyn rhwng 30 a 33 oed - hefyd yn ffitio'r patrwm gan mai 32 oedd oed Richard yn marw.

Gwayw-fwyell (neu halberd) a thrawiad gan gleddyf a'i lladdodd, ac mae hyn yn cadarnhau disgrifiad Guto'r Glyn i Rhys 'siafio'i ben'. Roedd gwaelod y penglog wedi'i hacio i ffwrdd gan y wayw-fwyell gan dreiddio sawl centimetr i fewn i'r ymenydd; golyga hyn y byddai Richard wedi'i fwrw'n anymwybodol ar unwaith, gan farw ychydig wedyn. Roedd anafiadau eraill i'w gweld yn y penglog a mannau eraill, nifer ohonynt gan gleddyfau a chyllyll.

Cariwyd ei gorff noeth o faes y gad ar gefn ceffyl ac yna'i arddangos yn Abaty Greyfriars. Dywedodd yr Osteoarchaeolegwr Dr Jo Appleby fod ôl crafiad gan gleddyf ar ganol y clun, yn union o dan llinell yr asgwr cefn, a'i fod wedi'i wneud ar ôl tynnu'r arfwisg oddi amdano. Mae'n bosib felly, meddai, i hyn ddigwydd pan oedd y corff wedi'i osod ar y ceffyl fel rhan o'r dathliadau - gwthio cleddyf i fyny tin y brenin.[3]

Gwraig[golygu]

Plant[golygu]

Rhagflaenydd:
Edward V
Brenin Loegr
6 Gorffennaf 148322 Awst 1485
Olynydd:
Harri VII

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Griffith, Ralph, Sir Rhys ap Thomas and his family: a study in the Wars of the Roses and early Tudor politics, University of Wales Press, 1993, tud.43. Gweler hefyd: guto'r glyn.net
  2. Gwefan englishmonarchs.com; adalwyd 24 Hydref 2013.
  3. Gwefan Google Books; The King's Grave: The Search for Richard III gan Philippa Langley a Michael Jones; adalwyd 24 Hydref 2013