Brwydr Bosworth

Oddi ar Wicipedia

Brwydr Bosworth
Rhan Rhyfeloedd y Rhosynnau
Harri Tudur, y cyntaf o frenhinllin y Tuduriaid
Dyddiad 22 Awst 1485 Lleoliad Market Bosworth, Swydd Gaerlŷr Canlyniad Buddugoliaeth i'r Lancastriaid
Brwydrwyr
Rhisiart III, brenin Lloegr, Iorciaid	Harri Tudur, Iarll Richmond, Lancastriaid Cymru a gogledd Lloegr, hurfilwyr Ffrengig ac eraill
Arweinwyr
Rhisiart III, brenin Lloegr†	Iarll Richmond Iarll Rhydychen
Nerth
6,000	5,000
Anafedigion a cholledigion
dim ffynonellau dibynadwy	dim ffynonellau dibynadwy

Brwydr Bosworth neu Frwydr Maes Bosworth oedd y frwydr olaf yn Rhyfeloedd y Rhosynnau a ymladdwyd ar 22 Awst, 1485.

Roedd Harri Tudur wedi glanio yn Sir Benfro ar 7 Awst gyda byddin fechan o Lancastriaid, yn Ffrancwyr, Llydawyr ac Albanwyr yn bennaf, efallai tua 2,000 i gyd. Teithiodd o Benfro tua'r gogledd-ddwyrain yn hytrach na'n uniongyrchol tua'r dwyrain, ac yn ardal Cefn Digoll ger Y Trallwng ymunodd nifer sylweddol o Gymry â'i fyddin: llu o dde-orllewin Cymru dan Rhys ap Thomas, gwŷr Gwent a Morgannwg dan yr Herbertiaid a gwŷr o ogledd Cymru dan William Griffith o'r Penrhyn. Dywedir bod Harri wedi ymgynghori â'r brudwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn yn ei blasdy bychan ym Mathafarn ar ei ffordd yno i gael ei farn ; chwaraeodd y cerddi brud a gylchredai yng Nghymru ran bwysig yn ymgyrch Harri Tudur fel modd i ysbrydoli ei gefnogwyr yng Nghymru i gredi mai ef oedd y Mab Darogan hirddisgwyliedig a fyddai'n adfer Ynys Prydain i feddiant y Brythoniaid, gan wireddu'r hen ddarogan. Erbyn iddo gyrraedd Cefn Digoll roedd ganddo fyddin o tua 5,000.

Roedd gan y brenin Rhisiart III o Loegr fyddin gryn tipyn yn fwy, ond roedd amheuaeth ynghylch teyrngarwch llawer ohonynt. Cyfarfu'r ddwy fyddin ar safle gerllaw Sutton Cheney a Market Bosworth yn Swydd Gaerlŷr yng nghanolbarth Lloegr, ond mae dadl ynglŷn â'r union leoliad. Roedd tua 6,000 o wŷr dan Arglwydd Stanley a'i frawd, ac wedi iddynt wrthod ymuno a'r frwydr ar y dechrau, ymosodasant i gefnogi Harri Tudur. Lladdwyd Richard, a daeth Harri Tudur yn frenin fel Harri VII.

[golygu] Llinell Amser

• 7 Awst - Glaniodd Harri yn Dale, ger Hwlffordd
• 7 Awst - 15 Awst – Gorymdeithiodd trwy Gymru yn casglu mwy o ddynion
• 21 Awst – Cyrhaeddod Bosworth, ger Caerlyr
• 22 Awst – Brwydr Bosworth

[golygu] Llyfryddiaeth

• Emyr Wyn Jones, Bosworth Field: A Welsh Perspective (1984)
• A.L. Rowse, Bosworth Field and the Wars of the Roses (1966)