Brwydr Bosworth

Brwydr Bosworth
Rhan Rhyfeloedd y Rhosynnau
Harri Tudur, y cyntaf o frenhinllin y Tuduriaid
Dyddiad 22 Awst 1485 Lleoliad Market Bosworth, Swydd Gaerlŷr Canlyniad Buddugoliaeth i'r Lancastriaid
Cydryfelwyr
Rhisiart III, brenin Lloegr, Iorciaid	Harri Tudur, Iarll Richmond, Lancastriaid Cymru a gogledd Lloegr, hurfilwyr Ffrengig ac eraill
Arweinwyr
Rhisiart III, brenin Lloegr†	Iarll Richmond Iarll Rhydychen
Nerth
10,000	5,000
Anafusion a cholledion
1,000	100

Brwydr Bosworth neu Frwydr Maes Bosworth oedd y frwydr olaf yn Rhyfeloedd y Rhosynnau a ymladdwyd ar 22 Awst, 1485.

Bosworth

Blore Heath

Barnet

Stoke

Tewkesbury

Berwick

Llundain

Efrog

Plymouth

Poole

Wem

Northumberland

Amwythig

Aberdaugleddau

Brwydr Bosworth brwydrau eraill

Roedd Harri Tudur wedi glanio ym Mill Bay, ger Dale yn Sir Benfro, ar 7 Awst, gyda byddin fechan o Lancastriaid, yn Ffrancwyr, Llydawyr ac Albanwyr yn bennaf, efallai tua 2,000 i gyd. Teithiodd o Benfro tua'r gogledd-ddwyrain yn hytrach na'n uniongyrchol tua'r dwyrain, ac yn ardal Cefn Digoll ger Y Trallwng ymunodd nifer sylweddol o Gymry â'i fyddin: llu o dde-orllewin Cymru dan Rhys ap Thomas, gwŷr Gwent a Morgannwg dan yr Herbertiaid a gwŷr o ogledd Cymru dan William Griffith o'r Penrhyn. Dywedir bod Harri wedi ymgynghori â'r brudwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn yn ei blasdy bychan ym Mathafarn ar ei ffordd yno i gael ei farn ; chwaraeodd y cerddi brud a gylchredai yng Nghymru ran bwysig yn ymgyrch Harri Tudur fel modd i ysbrydoli ei gefnogwyr yng Nghymru i gredi mai ef oedd y Mab Darogan hirddisgwyliedig a fyddai'n adfer Ynys Prydain i feddiant y Brythoniaid, gan wireddu'r hen ddarogan. Erbyn iddo gyrraedd Cefn Digoll roedd ganddo fyddin o tua 5,000.

Roedd gan Rhisiart III, brenin Lloegr fyddin gryn tipyn yn fwy, ond roedd amheuaeth ynghylch teyrngarwch llawer ohonynt. Cyfarfu'r ddwy fyddin ar safle gerllaw Sutton Cheney a Market Bosworth yn Swydd Gaerlŷr yng nghanolbarth Lloegr, ond mae dadl ynglŷn â'r union leoliad. Roedd tua 6,000 o wŷr dan Arglwydd Stanley a'i frawd, ac wedi iddynt wrthod ymuno a'r frwydr ar y dechrau, ymosodasant i gefnogi Harri Tudur. Lladdwyd Richard, a daeth Harri Tudur yn frenin fel Harri VII.

Llinell Amser

• 7 Awst - Glaniodd Harri yn Mill Bay, Dale, ger Hwlffordd
• 7 Awst - 15 Awst – Gorymdeithiodd trwy Gymru yn casglu mwy o ddynion
• 21 Awst – Cyrhaeddod Bosworth, ger Caerlyr
• 22 Awst – Brwydr Bosworth

Llyfryddiaeth

• Emyr Wyn Jones, Bosworth Field: A Welsh Perspective (1984)
• A.L. Rowse, Bosworth Field and the Wars of the Roses (1966)