Llygoden

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Llygoden Gyffredin
Amrediad amseryddol: Miosen hwyr - heddiw
Llygoden gyffredin, Mus musculus
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Mamalia
Urdd: cnofilod
Uwchdeulu: Muroidea
Teulu: Muridae
Is-deulu: Murinae
Genws: Mus
Linnaeus, 1758
Rhywogaeth

30 rhywogaeth

Mamal bychan yw llygoden (enw benywaidd; lluosog: llygod), sy'n perthyn i urdd y cnofilod, ac sy'n hawdd ei hadnabod oherwydd ei chynffon main, di-flew, pwt o drwyn a chlustiau crwm. Y mwyaf cyffredin yw'r Mus musculus a chaiff ei magu fel anifail dof (anifail anwes). Mewn rhai cynefinoedd mae llygoden y maes hefyd yn gyffredin iawn. Mae'n ysglyfaeth i rai adar mawr eu maint megis y cudyll, y dylluan a'r eryr a mamaliaid eraill megis y gath a'r neidr. Ar adegau maent yn dod i fewn i dai pobl a gallant lochesu oddi fewn i hen waliau.

Gallant ar adegau fod yn bla, gan fwyta a difetha cnyda'r amaethwr[1] gan achosi cryn golled a lledaenu afiechydon drwy'r parasitiaid sy'n byw arnynt a thrwy eu hysgarthiad.[2] Yng Ngogledd America, mae anadlu llwch sy'n cynnwys eu hysgarthiad wedi'i gysylltu gyda hantavirus, a all, yn ei dro, achosi Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS).

Anifail nosol ydynt yn bennaf sy'n dibynnu ar eu clyw yn hytrach na'u golwg.[3][4] Mae eu synnwyr arogli hefyd wedi'i fireinio'n arbennig iawn, yn enwedig er mwyn canfod bwyd a lleoli helwyr fel cathod.[5]

Mewn llenyddiaeth[golygu]

  • Crogi llygoden: Yn nhrydedd gainc y Mabinogi (sef chwedl Manawydan fab Llŷr) mae Manawydan, brawd Branwen a Brân Fendigaid a Phryderi yn dychwelyd i Ddyfed, lle mae Pryderi yn cael ei gaethiwio mewn caer hud, ac yna mae Rhiannon hithau yn cael ei charcharu wrth geisio ei achub, gan adael dim ond Manawydan a Chigfa ar ôl. Ymhen dwy flynedd mae Manawydan yn dal un o'r llygod sydd wedi bod yn bwyta ei ŷd, ac yn mynd ati i'w chrogi. Daw ysgolhaig, offeiriad ac yna esgob heibio i geisio perswadio Manawydan i beidio crogi'r lygoden. Datgelir mai gwraig feichiog Llwyd fab Cil Coed yn rhith llygoden ydyw, ac mai Llwyd a osododd yr hud ar Ddyfed fel dial am y modd y cafodd ei gyfaill Gwawl fab Clud ei gamdrin gan Pwyll yn y gainc gyntaf. Rhyddheir ei wraig ar yr amod ei fod yn rhyddhau Pryderi a Rhiannon a chodi'r hud.
Mi welais ddwy lygoden
Yn cario Pont Llangollen,
Rownd-abowt o gylch y ddôl
Ac yn eu hôl drachefen!

Cyfeiriadau[golygu]

Gweler hefyd[golygu]

Dolennau allanol[golygu]

Nodyn:Wikispecies

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am llygoden
yn Wiciadur.