Gwylan
- Am y ddrama gan Chekhov gweler Gwylan (drama). Gweler hefyd Gwylan (gwahaniaethu).
| Gwylanod | |
|---|---|
 |
|
| Gwylan Gefnddu Leiaf, Ynys Skomer | |
| Dosbarthiad gwyddonol | |
| Teyrnas: | Animalia |
| Ffylwm: | Chordata |
| Dosbarth: | |
| Urdd: | Charadriiformes |
| Is-urdd: | Lari |
| Teulu: | Laridae Vigors, 1825 |
| Genera | |
|
Larus |
|
Aderyn a gysylltir â glan y môr yw gwylan (lluosog gwylanod).
Mae'r wylan yn bwyta pysgod wrth gwrs, ond mae hefyd yn bwyta pob math o gig, wyau adar eraill, hadau a llysiau a hefyd anifeiliaid wedi marw a phob math o fudreddi.[1][2] Mae'n lladd a bwyta crancod trwy hedfan yn uchel a'u gollwng ar y creigiau fel bod y crancod yn torri'n ddarnau. Yng Nghymru yr ydym yn eu gweld yn dilyn aradr, hyd yn oed filltiroedd i mewn i'r tir mawr, yn casglu mwydon a chynrhon wrth iddynt ddod i'r wyneb. Bydd yr wylan yn bwydo ei rhai bach drwy godi cil.[1]
Ymhlith y gwahanol fathau o wylanod mae Gwylan Benddu, Gwylan y Penwaig, Gwylan Gefnddu Fwyaf, Gwylan Gefnddu Leiaf, Gwylan y Gweunydd a Gwylan Goesddu.
Llenyddiaeth [golygu]
Ceir drama enwog gan Anton Chekhov o'r enw 'Yr Wylan'. Sgwennodd Dafydd ap Gwilym flynyddoedd ynghynt gywydd enwog iddi ('Darn o haul, dyrnfol heli...') ac englyn iddi:
Yr Wylan
- Lliw eira mewn mantell arian - ar don
- Hwyr y dydd, yn cwynfan;
- Ewyn môr yn y marian,
- A chwaer i luwch ar y lan.
Fe'i defnyddir hefyd i ragddweud y tywydd; dyma hen bennill i'r perwyl hynny:
- Yr wylan fach adnebydd
- Pan fo'n gyfnewid tywydd;
- Hi hed yn deg ar adain wen
- O'r môr - i ben y mynydd.
