Elen Luyddog

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cymeriad yn y chwedl Breuddwyd Macsen Wledig yw Elen Luyddog. Mae Macsen Wledig, Ymerawdwr Rhufain, yn breuddwydio ei fod yn teithio i ogledd-orllewin Ynys Brydain, lle mae'n gweld caer ysblennydd wrth aber gyda mynyddoedd gwyllt a choed y tu ôl iddi ac ynys ffrwythlon gyferbyn. Eiff i mewn i neuadd y gaer a gweld gweision yn chwarae gwyddbwyll a'r forwyn decaf erioed yn eistedd ar orsedd orwych. Mae hi'n codi ac yn dod ato ac mae'n rhoi ei freichiau am ei gwddw. Wrth iddo eistedd gyda hi ar yr orsedd ac ymserchu ynddi, mae twrw'r tariannau'n ymysgwyd yn y gwynt yn ei ddeffro ac mae'r weledigaeth yn diflannu.

Mae Macsen yn anfon negeseuwyr allan i bedair ban byd, ac yn y diwedd maent yn darganfod y gaer a'r forwyn. Maent yn gofyn i'r forwyn briodi Macsen, ond mae hi'n gwrthod oni bai'r ymerawdwr ei hun yn dod i'w cheisio. A dyna a wna Macsen a'i wŷr. Glaniant ym Mhrydain a goresgyn yr ynys gan yrru Beli fab Manogan a'i wŷr ar ffo. Elen yw'r ferch ac mae hi'n byw gyda'i thad Eudaf a'i brodyr Cynan (Cynan Meiriadog) ac Adeon yng Nghaer Seint yn Arfon (Segontium).

Erys Macsen i ffwrdd o Rufain am dros saith mlynedd, ac erbyn iddo ddychweld gyda Elen, mae ymerawdwr newudd wedi cymeryd ei le. Mae Macsen yn gwarchae ar ddinas Rhufain am flwyddyn yn aflwyddianus, nes daw brodyr Elen a chriw o ryfelwyr Arfon i gipio'r ddinas a'i hadfer i Facsen. Yn ddiolch iddynt, mae Macsen yn caniatau iddynt grwydro ac oresgyn tir fel y mynnant. Ar ôl blynyddoedd o grwydro ar y cyfandir cyrhaeddant Llydaw. Mae hanner y llu yn dychwelyd i Gymru gyda Adeon a'r lleill yn aros i drigiannu Llydaw dan Cynan. Cyfeirir at y traddodiad mewn un o'r Trioedd fel un o'r "Tri Chyfor a aeth o'r ynys hon, ac ni ddaeth drachefn yr un onadunt".[1]

Yn ôl y chwedl, ar ôl Elen yr enwyd y ffordd Rufeinig Sarn Helen. Credir gan rai ysgolheigion bod yr Elen wreiddiol yn cynrychioli sofraniaeth Ynys Brydain a'i bod hefyd yn dduwies Geltaidd yn wreiddiol. Cymysga'r chwedl ei hun hanes dwy ferch wahanol, sef Elen Luyddog ac Elen ferch Eudaf. Credir mai Helena, mam yr ymerawdwr Custennin Fawr (306-337) yw sail cymeriad Elen Luyddog. Diau bod elfennau o hanes Elen o Gaerdroia wedi lliwio dychymyg y cyfarwydd (chwedleuwr) o Gymro hefyd.

Yn yr achau Cymreig nodir Sant Peblig ac Owain fab Macsen Wledig yn feibion Macsen ac Elen.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, 1964; arg. newydd 1991), Triawd 35.