Cyfrifiad

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Arolwg a wneir gan lywodraeth gwlad er mwyn darganfod ystadegau am y boblogaeth, er enghraifft ei nifer, cyflogaeth, lleoliad, arferion ac ati yw cyfrifiad.

Mae'n debyg fod y syniad o gael cyfrifiad yn mynd yn ôl i'r cyfnod pan godwyd dinasoedd am y tro cyntaf. Arferai brenhinoedd gwareiddiadau Mesopotamia a'r Hen Aifft gynnal cyfrifiad, er enghraifft, ac roedd yn arfer gan y Rhufeiniaid hefyd. Yng nghyfnod Gweriniaeth Rhufain, etholid dau censor bob pum mlynedd, gyda chynnal cyfrifiad yn un o'u dyletswyddau.

Cyfrifiad Cymru a Lloegr[golygu]

Cynhelid y cyfrifiad cyntaf erioed yn hanes Cymru ym 1801. Roedd 587,000 o bobl yn byw yng Nghymru ar y pryd, a Merthyr Tudful oedd y dref fwyaf gyda 7,705 o drigolion.

Defnyddir hen gyfrifiadau yn aml mewn ymchwil hanesyddol megis Hel Achau neu ymchwil hanes tŷ neu ardal benodol. Yn Lloegr a Chymru (roedd cyfrifiad yr Alban ac Iwerddon yn annibynnol), y cyfrifiad cyntaf a ellir ei chwilio er mwyn pwrpas ymchwil yw 1841, ond ni chofnodwyd enwau personol yn y cyfrifiadau cynnar a dinistriwyd y cyfrifiadau gwreiddiol, cyn 1841, wedi i'r ystadegau cael eu casglu.

Ym 1841 cofnodwyd yr enw a chyfenw, oedran (wedi ei grynhoi i'r pum mlynedd agosaf ar gyfer rhai dros 15 oed), galwedigaeth (Dynion yn unig) ac os aned y person yn y sir ai peidio, ac os aned hwy yn yr Alban, Iwerddon, neu mewn tiroedd estron. Cofnodwyd os oedd person yn Forwyn neu'n Was i'r teulu, ond nid y perthynas rhwng y teulu na rhwng ymwelwyr. Dechreuwyd i gofnodi perthynas rhwng yr enwau a gofnodwyd â'r pen-deulu ym 1851 ynghyd â manylion pellach o le hanwyd pobl. Arhosodd hyn mwy neu lai yr un fath rhwng 1851 ac 1901, gyda mwy a mwy o fanylder ynglŷn â'r cyfeiriad yn cael ei ategu. Yng Nghymru, cofnodwyd os oedd person yn siarad Cymraeg, Saesneg neu'r ddwy iaith.

Nid oedd y manylion a roddir yn y cyfrifiad wastad yn fanwl gywir oherwydd lefel isel llythrennedd ymysg pobl ar y pryd. Saesneg fel arfer oedd prif iaith y cyfrifwyr, felly Seisnigwyd enwau Cymraeg yn aml a chamsillafwyd enwau lle a phersonol. Llenwyd y ffurflenni oll gan Gyfrifwr ar ffurf tabl. Roedd gan bob ardal ei Chyfrifwr ei hun a chymerwyd y cyfrifiad i gyd ar un noson, pob deng mlynedd fel rheol. Erbyn heddiw, nid oes cyfrifwyr, a dosberthir un ffurflen ar gyfer pob tŷ a disgwylia'r gyfraith y rhain gael eu llenwi a'i dychwelyd i'r cyfeiriad priodol erbyn y dyddiad penodol.

Ni chymerwyd y cyfrifiad ym 1941, oherwydd yr Ail Ryfel Byd.

Yn 2001, roedd llawer o gwynion am y diffyg blwch i nodi cenedligrwydd Cymreig a gwrthododd nifer o bobl lenwi'r ffurflenni mewn canlyniad.

Cafwyd y cyfrifiad diwethaf yn 2011.

Delir y cyfrifiadau o dan glo am gan mlynedd ond mae ystadegau'r cyfrifiad ar gael bron yn syth. Y rheswm am hyn yw cadw manylion personol yr unigolion a restrir arnynt yn gyfrinachol. Y cyfrifiad diweddaraf sydd ar gael yn llawn yw 1901, erbyn hyn mae lluniau ac adysgrifau o'r cyfrifiadau ar gael ar y we, sydd wedi gwneud ymchwil hanesyddol yn llawer haws, ac wedi achosi atgyfodiad ym mhoblogeiddrwydd hel achau dros y byd.

Cyfrifiadau yng Nghymru a Lloegr[golygu]

Blwyddyn Dyddiad Ar Gael
1841 6 Mehefin ar gael
1851 30 Mawrth ar gael
1861 7 Ebrill ar gael
1871 2 Ebrill ar gael
1881 3 Ebrill ar gael
1891 5 Ebrill ar gael
1901 31 Mawrth ar gael
1911 2 Ebrill ar gael
1921 19 Mehefin ar gael
1931 26 Ebrill Dinistriwyd yn y rhyfel
1939 29 Medi (Cofrestriad Cenedlaethol) ar gael
1941 Dim cyfrifiad -
1951 8 Ebrill ar gael
1961 23 Ebrill ar gael
1971 25 Ebrill ar gael
1981 5 Ebrill ar gael
1991 21 Ebrill ar gael
2001 29 Ebrill ar gael
2011 27 Mawrth ar gael yn rhannol

Cyfrifiad Ynys Manaw[golygu]

Deilwyd cyfrifiad diweddaraf Ynys Manaw ar ddydd Sul 23 Ebrill 2006, pum mlynedd ar ôl y diwethaf.[1] Roedd hyn yn wahanol i'r arfer, pan gymerir cyfrifiad pob 10 mlynedd, penderfynodd y Llywodraeth ddal cyfrifiad ychwanegol oherwydd y credont i'r boblogaeth godi'n sydyn iawn yn y cyfnod rhwng 2001 ac 2006.[2] Cymerwyd cyfrifiad interim pob deng mlynedd ers 1966 yn ogystal[3][4] ond fel rheol cymerir y cyfrifiad yn Ynys Manaw'r un pryd ac yng ngweddill Lloegr a Chymru, gan ddefnyddio'r un ffurflenni.[5]

Ffynonellau[golygu]

  1. (Saesneg) BBC (13 Ebrill 2006). BBC NEWS. BBC. Adalwyd ar 15 Hydref 2010.
  2. (Saesneg) BBC (17 Ionawr 2006). BBC NEWS. BBC. Adalwyd ar 15 Hydref 2010.
  3. (Saesneg) Y Goron. Isle of Man Census 1996 - Isle of Man Treasury Department - Economic Affairs. Y Goron. Adalwyd ar 15 Hydref 2010.
  4. (Saesneg) Y Goron. Isle of Man Census 2006: Introduction - Isle of Man Treasury Department - Economic Affairs. Y Goron. Adalwyd ar 15 Hydref 2010.
  5. (Saesneg) Ancestry.com. UK Census Collection - Ancestry.co.uk. Ancestry.com. Adalwyd ar 15 Hydref 2010.
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am cyfrifiad
yn Wiciadur.