Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Murlun yn ninas Belffast yn coffhau'r streicwyr newyn

Corff paramilitaraidd gweriniaethol Gwyddelig yw Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon (Saesneg: Provisional Irish Republican Army, Provisional IRA neu PIRA, ar lafar yn aml y Provos). Mewn Gwyddeleg, mae'n defnyddio'r un enw a'r nifer o gyrff eraill fu neu sydd yn defnyddio'r enw Byddin Weriniaethol Iwerddon, sef Óglaigh na hÉireann ("Gwirfoddolwyr Iwerddon"). Mae hi wedi cael ei dosbarthu fel trefniadaeth terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac fel trefniadaeth anghyfreithlon yng Ngweriniaeth Iwerddon. Gwêl y PIRA ei hun fel olynydd uniongyrchol Byddin Weriniaethol Iwerddon (IRA), a ymladdodd yn erbyn lluoedd y Deyrnas Unedig yn Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon. Mae'r "Dros Dro" yn y teitl yn adlais bwriadol o'r "Llywodraeth Dros Dro" a gyhoeddwyd yn ystod Gwrthryfel y Pasg, 1916.

Ffurfiwyd Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon yn 1969, pan holltodd oddi wrth Fyddin Weriniaethol Swyddogol Iwerddon, Ei nod oedd rhoi diwedd ar statws Gogledd Iwerddon o fewn y Deyrnas Unedig ac uno Iwerddon dan un llywodraeth sosialaidd. O 1969, bu'n cynnal ymgyrchoedd arfog i'r diben hwn. Ymysg digwyddiadau mwyaf nodedig yr ymgyrch, roedd Streic Newyn Wyddelig 1981, pan aeth nifer o aelodau'r Fyddin oedd yn y carchar ar streic newyn i fynny cael eu trin fel carcharorion rhyfel. Bu deg ohonynt farw o newyn, yn cynnwys arweinydd y streic, Bobby Sands. Ar 28 Gorffennaf 2005, cyhoeddodd Cyngor y Fyddin fod yr ymgyrch arfog ar ben, ac y byddai o hynny allan yn gweithio tuag ar ei nôd trwy ddulliau heddychol yn unig.

Ar 28 Gorffennaf 2005, cyhoeddodd Cyngor Byddin yr IRA ddiwedd ar ymladd gydag arfau, gan ddweud y byddai'n parhau i frwydro gyda "dulliau hollol wleidyddol a democrataidd a hynny yn gyfangwbwl di-drais." Aeth yn ei flaen i ddweud , "na ddylai Gwirfoddolwyr yr IRA ymroi i unrhyw fath arall o weithgaredd." [1] Dwy flynedd yn ddiweddarach, yn 2007, ysgrifennwyd papur swyddogol gan Uwchswyddog o Fyddin Prydain yn dweud fod Byddin Prydain wedi methu â choncro yr IRA drwy drais, ond mynodd hefyd iddi ddangos i'r IRA na allai hithau lwyddo drwy ddulliau trais. Aeth yr Uwchswyddog yn ei flaen i ddisgrifio'r IRA fel corff "proffesiynol, ysgilgar a chryf".[2]

Cyfeiriadau[golygu]

  1. [1]
  2. "Army paper says IRA not defeated."