Y Greal Santaidd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i'r panel llywio Neidio i'r bar chwilio
Nanteos Cup 2.jpg
Cwpan Nanteos
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolgwrthrych chwedlonol, arteffact archaeolegol, cwpan Edit this on Wikidata
Y Greal Sanctaidd yng Nghastell Corbin; llun gan Arthur Rackham, 1917
Mae hon yn erthygl am y llestr santaidd. Am y cylchgronau cynnar gweler Y Greal (1807) a Greal.

Yn ôl mytholeg Gristnogol, y Greal Santaidd neu'r Sangreal oedd y llestr a ddefnyddiodd Iesu yn y Swper Olaf. Dywedid fod gan y llestr yma alluoedd goruwchnaturiol.

Crybwyllir y Greal gyntaf yn Perceval, le Conte du Graal gan Chrétien de Troyes, sy'n dyddio rhwng 1180 a 1191. Cysylltir y Greal Santaidd yn aml a Joseff o Arimathea; ymddengys fod hyn yn dyddio o Joseph d'Arimathie gan Robert de Boron yn ddiweddar yn y 12g, lle dywedir i Joseff dderbyn y Greal gan weledigaeth o'r Iesu a'i yrru gyda'i ddilynwyr i Ynys Brydain. Mewn fersiynau diweddarach, dywedir i Joseff ddefnyddio'r Greal i gasglu gwaed Iesu wrth ei gladdu. Daeth hanes y Greal yn rhan bwysig o'r chwedlau ynghlwm wrth y brenin Arthur, gan ymddangos gyntaf yn y cyswllt yma yng ngwaith Chrétien de Troyes.

Cred rhai ysgolheigion, er enghraifft R. S. Loomis, fod hanes y Greal yn deillio o ffynhonnell Geltaidd, gan gymharu'r llestr â'r cyfeiriadau niferus yn y chwedlau Celtaidd at beiriau rhyfeddol fel y Pair Dadeni, a'r peiriau hynny yn eu tro yn cynrychioli'r duwiesau Celtaidd a gysylltir â ffrwthlondeb, dadeni, a ffynhonnell ddihysbydd bywyd ei hun. Cred eraill mai dim ond tarddiad Cristnogol sydd i'r chwedl.

Yn Gymraeg, nid yw Peredur fab Efrawg yn y Tair Rhamant yn crybwyll y Greal wrth ei enw, er bod y Greal yn elfen bwysig yn y fersiwn Ffranged cyfatebol, Perceval, le Conte du Graal gan Chrétien de Troyes, lle mae Perceval yn cyfarfod y Brenin-Bysgotwr sydd wedi ei anafu, ond nid yw'n gofyn y cwestiwn a fyddai wedi ei iachau. Pan ddaw i wybod am hyn, mae'n ymdynghedu i gael hyd i gastell y Greal. Daw'r cyfeiriad cyntaf at yr enw yn Gymraeg yn Ystoryaeu Seint Greal, cyfieithiad yn y 14g o ddau destun Ffrangeg cynharach.

Mewn fersiynau diweddarach o stori'r Greal yn Ffrangeg a Saesneg, Galahad, mab Lawnslot, yw'r unig farchog sy'n ddigon pur i lwyddo yn yr ymchwil am y Greal.

Yn ddiweddarach, cysylltwyd y Greal a phlasdy Nanteos yng Ngheredigion. Roedd llestr yno a elwid wrth yr enw "Cwpan Nanteos". Dywedid mai hwn oedd y Greal, wedi ei gludo o Ynys Wydrin i Abaty Ystrad Fflur ac yna i Nanteos.

Cyfeiriadau