Rhyd Chwima

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Rhyd Chwima
Rhyd Chwima 677427.jpg
Math afon Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Powys Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.576516°N 3.171357°W Edit this on Wikidata

Lleolir Rhyd Chwima ar Afon Hafren ger Aberriw, tua 2.5 milltir i'r gogledd-orllewin o Drefaldwyn, Powys. Mae'n rhyd hanesyddol a fu'n groesfan am ganrifoedd lawer. Yn y 13g daeth i ddynodi'r ffin rhwng Tywysogaeth Cymru annibynnol a Theyrnas Lloegr ac yn fan cyfarfod i gynnal trafodaethau rhwng Tywysog Cymru a Brenin Lloegr. Ystyr chwima yw 'chwim'; cyfeiriad at lif y dŵr. Ceir y ffurfiau Rhydwhiman a Rhydwhyman hefyd mewn ffynonellau hynafiaethol.

Mae'n debyg fod y rhyd yn groesfan strategol ers cyfnod y Rhufeiniaid os nad cynt. Fymryn i'r gogledd ceir caer Rufeinig Ffordun ac mae'n rhesymol tybio mai gwarchod Rhyd Chwima oedd un o'r rhesymau am leoli'r gaer yno. Yn Llyfr Domesday, a wnaed ar orchymyn Gwilym Goncwerwr yn 1086, cofnodir treflan ger y gaer wrth yr enw Horseforde ('Rhyd y ceffylau'). Rhyd Chwima oedd enw'r Cymry am y lle, ac erbyn y 13g roedd y Saeson yn ei adnabod fel the ford of Montgomery neu, mewn dogfennau Lladin, vadum aquae de Mungumery ('rhyd Trefaldwyn').[1]

Yma, "wrth y rhyd", y cyfarfu Llywelyn ap Gruffudd a Harri III o Loegr ar 29 Medi 1267 i gadarnhau Cytundeb Trefaldwyn, cytundeb a welodd y brenin Seisnig yn cydnabod safle Llywelyn fel Tywysog Cymru gyda'r hawl i wrogaeth pob tywysog ac arglwydd yn y Gymru annibynnol. Gwnaed hynny ym mhresenoldeb Ottobuono, llysgenad y Pab.[2]

Parhaodd y rhyd fel croesfan bwysig hyd at ail hanner y 19g. Codwyd pont ger y rhyd a daeth ei gyrfa fel croesfan hanesyddol i ben.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Bro Trefaldwyn, gwefan CPAT.
  2. J. Beverley Smith, Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru (Caerdydd, 1986), tt. 153-6.

Dolen allanol[golygu | golygu cod y dudalen]