Rakie Ayola

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Rakie Ayola
Ganwyd Mai 1968 Edit this on Wikidata
Caerdydd Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Alma mater
Galwedigaeth actor, actor llwyfan Edit this on Wikidata
Priod Adam Smethurst Edit this on Wikidata

Actores o Gymru yw Rakie Olufunmilayo Ayola (ganwyd Mai 1968). Daeth i amlygrwydd gyntaf yn rôl arweiniol y ffilm Jeanette Winterson Great Moments in Aviation yn 1993 ac mae fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Kyla Tyson yn nrama feddygol y BBC Holby City. Mae Ayola wedi gweithio ym myd y theatr, ffilm a theledu, gan ymddangos mewn nifer o berfformiadau theatraidd o waith Shakespeare, ffilmiau Hollywood The i Inside a Sahara, ac amryw o sioeau teledu, gan gynnwys Soldier Soldier, EastEnders, Sea of Souls a Doctor Who. Ymddangosodd yn yr wythfed i'r unfed gyfres ar ddeg o Holby City, rhwng 2006 a 2008, ac yn 2009 bu’n serennu yng nghomedi gerddorol CBBC My Near Famous Family. Yn 2017, cymerodd Ayola rôl Hermione Granger yng nghynhyrchiad y West End o Harry Potter and the Cursed Child.

Mae Ayola wedi galw am fwy o gynrychiolaeth ethnig yn y diwydiant adloniant, ac yn 2001 sefydlodd ei chwmni cynhyrchu ei hun, gan gynhyrchu'r ffilm fer Persephone's Playground ar gyfer gŵyl ffilm Cannes er mwyn hyrwyddo ei hymgyrch. Yn 2006, roedd Ayola ar y rhestr fer ar gyfer y wobr 'Perfformiad Benywaidd mewn Teledu' yng Ngwobrau Screen Nation, a derbyniodd wobr Soniad Anrhydeddus yn yr un categori yn 2007 ac enwebiad pellach ar y rhestr fer yn 2008. Mae'n briod â'i chyd-actor Adam Smethurst ac mae ganddynt ddau o blant.

Bywyd cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganwyd Ayola yng Nghaerdydd ym mis Mai 1968 i fam a ddoi'n wreiddiol o Sierra Leone a thad o Nigeria.[1] Cafodd ei magu gan gefnder ei mam a'i wraig yn Nhrelái, Caerdydd.[2] Mae Ayola yn Yoruba trwy ddisgynyddiaeth, er nad yw'n siarad yr iaith. Astudiodd Ayola yn Ysgol Gynradd Windsor Clive ac Ysgol Uwchradd Glan Ely, ac roedd yn aelod o Theatr Ieuenctid Orbit, Theatr Ieuenctid De Morgannwg, Côr Ieuenctid De Morgannwg a Theatr Ieuenctid Genedlaethol Cymru.[3] Gadawodd yr ysgol uwchradd cyn sefyll ei Lefel A er mwyn dilyn ei huchelgais o fod yn actores. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Brenhinol Cymru, gan dreulio tair blynedd yn astudio ar gyfer diploma actio. Cafodd ei phrofiad cyntaf o actio yn chwarae rhan boneddiges breswyl yn llys y Brenin Arthur ar lwyfan yr Eisteddfod pan oedd yn yr ysgol gynradd.[4] Dywed Ayola mai perfformiad Barbra Streisand yn Hello, Dolly! a'i hysbrydolodd i actio pan yn blentyn, er ei bod yn rhoi'r diolch i'w mam maeth am ei hannog i actio'n broffesiynol. Swydd gyntaf Ayola oedd gwerthu jîns ym Marchnad Ffordd Bessemer yng Nghaerdydd.[5] Bu'n gweithio fel morwyn siambr tra oedd yn yr ysgol ddrama a, chwe wythnos cyn iddi raddio, cafodd gynnig swydd gyda'r cwmni theatr 'Made in Wales' a'i galluogodd i gael ei cherdyn undeb.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Dechreuodd Ayola ei gyrfa yn y theatr, gan berfformio mewn nifer o ddramâu Shakespearaidd gan gynnwys Twelfth Night, A Midsummer Night's Dream, The Tempest, The Merchant of Venice a Macbeth.[6]

Gwnaeth Ayola ei hymddangosiad ffilm cyntaf yn Great Moments in Aviation (1993), a ysgrifennwyd gan Jeanette Winterson, lle bu’n serennu ochr yn ochr â Jonathan Pryce a John Hurt. Ymddangosodd hefyd yn y ffilm gomedi rhamantus The Secret Laughter of Women a oedd wedi'i gosod yn Nigeria ac yn serennu Colin Firth,[7] y ffilm gyffro The i Inside a ffilmwyd yn Ysbyty Sully, Caerdydd,[8] a Sahara, a ffilmiwyd ym Moroco tra oedd Ayola yn feichiog gyda'i phlentyn cyntaf.[9]

Rôl deledu doreithiog gyntaf Ayola oedd ei rhan fel Bernie Roberts yng nghyfres ITV Soldier Soldier. Aeth ymlaen i ymddangos yn Scarlett, dilyniant i Gone With the Wind, ac yn opera sebon Cymru Tiger Bay.[10] Bu hefyd yn actio ochr yn ochr â Pauline Quirke yn Maisie Raine a Being April. Ym 1996, ymddangosodd Ayola yn y Theatr Genedlaethol mewn addasiad gan Helen Edmundson o War and Peace Leo Tolstoy . Yn 2001, daeth yn gyflwynydd rhaglen gelf BBC Yellow Double Double, ochr yn ochr â'r bardd Owen Sheers a'r artist perfformio Mark Rees.[11]

Mae ymddangosiadau teledu nodedig eraill Ayola yn cynnwys ffilm gyffro seicolegol y BBC Green-Eyed Monster (2001),[12] opera sebon EastEnders (2001),[13] Waking the Dead (2001), London's Burning (2001), Offenders (2002),[14] Murder in Mind (2003), The Canterbury Tales (2003) a Sea of Souls (2004). Rhwng 7 Chwefror 2006 a 9 Rhagfyr 2008, bu Ayola yn serennu yn nrama feddygol y BBC Holby City fel nyrs Kyla Tyson. Yn 2008 hefyd, ymddangosodd Ayola yn y bennod Doctor Who "Midnight" ochr yn ochr â'r Degfed Doctor David Tennant. [15]

Ffilmograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhannau ffilm[golygu | golygu cod y dudalen]

Blwyddyn Teitl Rôl
1993 Great Moments in Aviation Angel Gabriel
1998 The Secret Laughter of Women Drwm Siarad
2003 The I Inside Nyrs Clayton
2005 Sahara Mrs Nwokolo
2012 Now is Good Phillippa
Dredd Prif Farnwr
2018 Been So Long Martina

Rhannau teledu[golygu | golygu cod y dudalen]

Blwyddyn Teitl Rôl Nodiadau
1993 Nightshift
Soldier Soldier Bernie Roberts Cyfres 3
Mynd o dan y ddaear: Bywyd Gwell Na Fi Lauren
1994 Scarlett Pansy Mini-gyfres
1997 Tiger Bay Helen Jarrett 8 pennod
1998 Casualty Karen Goddard " Trapped ", cyfres 13 pennod 19
Maisie Raine DC Helen Tomlin 12 pennod
2001 London's Burning Nina Cyfres 13 pennod 1
Waking the Dead Pauline Pennod "Aberth Syml" rhannau 1 a 2
The Green-Eyed Monster Leila
EastEnders Miss French
The Armando Iannucci Shows 3 phennod
Double Yellow Cyflwynydd
2002 Being April Taneshia 6 phennod
Offenders Tyla 6 phennod
2003 Holby City Marianne Lawson " By Any Other Name ", cyfres 5 pennod 32
Murder in Mind Cally Pennod "Stalkers"
The Canterbury Tales Cwnstabl Nicky Pennod "Hanes Dyn y Gyfraith"
2004 Sea of Souls Yemi Adeoya Pennod "That Old Black Magic" rhannau 1 a 2
2006 The Window Mojisola
Holby City Kyla Tyson Cyfres 8-11
2008 Doctor Who Hostess " Midnight ", cyfres 4 pennod 10
Bargain Hunt Famous Finds Hunan Cyfres 1, pennod 8, gyda Jack Smethurst
2009 My Almost Famous Family Shalondra Swann
2011 Black Mirror Shelly "The National Anthe "
2012 Stella Hilary Pennod 9
Silent Witness Annie Farmer Pennod "Paradise Lost"
2015 Midsomer Murders Alice Yn Ennill Pennod 17.3 "The Ballad of Midsomer County"
2017 No Offence Nora Attah Cyfres 2
2019 Shetland Olivia Lennox Cyfres 5

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Tate, Alex (7 May 2006), "I thought I was diabetic - but I was pregnant", Take it Easy (London, England: Trinity Mirror): 28, 29, http://www.rakieayola.com/18.html, adalwyd 7 November 2008
  2. "Actress shines in sitcom", South Wales Echo (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), 8 June 2002, https://www.questia.com/read/1G1-87071074, adalwyd 7 November 2008
  3. "Education: Actress honoured with fellowship", Western Mail (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), 10 July 2003, http://www.highbeam.com/doc/1G1-105040322.html, adalwyd 7 November 2008
  4. Tibballs, Geoff (1993), Soldier Soldier, London: Boxtree, pp. 74–76, ISBN 1-85283-480-3
  5. "I froze in font of my first audience", Daily Mirror (London, England: Trinity Mirror), 29 August 1997, https://www.questia.com/read/1G1-61072758, adalwyd 7 November 2008
  6. Price, Karen (15 October 2004), "Rakie's new role", WalesOnline (Media Wales), http://www.rakieayola.com/12.html, adalwyd 7 November 2008
  7. "To be but not to be - the 'perfect' Hamlet pairing", Sunday Mercury (Birmingham, England: Trinity Mirror), 6 September 1998, https://www.questia.com/read/1G1-60746398, adalwyd 7 November 2008
  8. Hill, Claire (13 February 2003), "Rakie stops for a pregnant pause", Western Mail (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), https://www.questia.com/read/1G1-97581301, adalwyd 7 November 2008
  9. "Dark Side Of The Dune", Wales on Sunday (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), 5 February 2006, https://www.questia.com/read/1G1-141692631, adalwyd 7 November 2008
  10. "Feeling broody", Wales on Sunday (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), 23 June 2002, https://www.questia.com/read/1G1-87911627, adalwyd 7 November 2008
  11. Bibbings, Jennie (23 June 2002), "My Axed Show Anger - Star Rakie blasts Beeb", Wales on Sunday (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), https://www.questia.com/read/1G1-87911626, adalwyd 7 November 2008
  12. Evans, Richard (9 September 2001), "Green and Broody", Wales on Sunday (Cardiff, Wales: Trinity Mirror), https://www.questia.com/read/1G1-78113986, adalwyd 7 November 2008
  13. Mather, David (1 August 2001), "Sexy brief's soap role fits like a glove", Daily Mirror (London, England: Trinity Mirror), https://www.questia.com/read/1G1-76890827, adalwyd 7 November 2008
  14. Leask, Annie (27 June 2002), "I was just a baby but mum left me behind; TV sitcom star Rakie Ayola on her traumatic childhood", Daily Mirror (London, England: Trinity Mirror), https://www.questia.com/read/1G1-87831628, adalwyd 7 November 2008
  15. "Doctor's daughter joins Series Four cast", Doctor Who Magazine (Panini Comics) (390): 6, 9 January 2008