Galiwm
| Galiwm
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Symbol | Ga | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Rhif | 31 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dwysedd | 5.91 g·cm−3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Enghraifft o: | elfen gemegol, elfen chalcophile |
|---|---|
| Math | post-transition metal |
| Deunydd | gallite, bauxite, zinc ore |
| Màs | 69.723 ±0.001 uned Dalton |
| Fformiwla gemegol | Ga |
| Dyddiad darganfod | 1875 |
| Symbol | Ga |
| Rhif atomig | 31 |
| Electronegatifedd | 1.81 |
| Cyflwr ocsidiad | 1.81 |
| Rhan o | elfen cyfnod 4, Elfen Grŵp 13 |
| Dynodwyr | |
| SMILES | [ga] |
| Freebase | /M/025rs35 |
| CAS | 7440-55-3 |
| PubChem CID | 5360835 |
| ChEBI | 49631 |
| InChI | Inchi=1s/ga |
| ChemSpider | 4514603 |
| UNII | Ch46oc8yv4 |
| Rhif EC | 231-163-8 |
| ECHA | 100.028.330 |
| RxNorm CUI | 1310124 |
Elfen gemegol yn y tabl cyfnodol yw galiwm gyda'r symbol Ga a'r rhif atomig 31. Mae'n fetel ôl-drosiannol sgleiniog, meddal ac arianaidd. Mae ganddo ymdoddbwynt isel am fetel, ac mae'r metel yn ymdoddi yn y llaw. Mae galiwm yn ffurfio nifer sylweddol o gyfansoddion yn cynnwys galiwm arsenid, sy'n ddeunydd defnyddiol ar gyfer deuodau allyrru golau ac yn y diwidiant electroneg.
Hanes
[golygu | golygu cod]Yn 1875 darganfuwyd galiwm (Lladin Gallia am ardal Gâl) gan Clemens Winkler. Un o'r elfennau a ragwelodd Dmitri Mendeleev oedd galiwm i lenwi bylchau yn ei dabl cyfnodol. Gan ei fod o dan alwminiwm yn y tabl, fe enwodd yr elfen yn eka-alwminiwm ac roedd canlyniadau'r astudiaethau o'r elfen newydd yn un o'r camau pwysicaf yn y llwybr i brofi pwysigrwydd y tabl cyfnodol a chyfnodedd.
| Priodwedd | Eka-alwminiwm | Galiwm |
|---|---|---|
| Mas cymharol | tua 68 | 69.7 |
| Dwysedd(g/cm3) | 6.0 | 5.91 |
| Ymdoddbwynt (°C) | isel | 29.8 |