Eglwys Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Eglwys Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy
St. Thomas's Church, Monmouth - geograph.org.uk - 553635.jpg
Math Eglwys Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôl Thomas Becket Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1170s (dyddiad Gregoraidd cyn 1584) Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Trefynwy Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.8085°N 2.72024°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd II* Edit this on Wikidata
Cysegrwyd i Thomas Becket Edit this on Wikidata
Deunydd Tywodfaen, Llechfaen Edit this on Wikidata

Saif Eglwys Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy (neu Eglwys Sant Tomos ar lafar) ar bwys Pont Canol Oesol Mynwy yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, de-ddwyrain Cymru. Mae'r bont yn croesi Afon Mynwy. Mae rhan o'r adeilad yn mynd yn ôl i tua 1180 ac mae ganddo bwa cangell sy'n dyddio'n ôl i'r 12ed ganrif. Adferwyd y tu allan yn y 19g.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas). Mae rhai'n honi mai dyma adeilad pwysicaf y dre, oherwydd ei bensaerniaeth unigryw.[1]

Hanes a phensaerniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Yr eglwys a'r groes yn 1904

Tywodfaen coch yw gwneuthuriad y waliau.[2] Enwyd yr eglwys ar ôl St Thomas à Becket,[3] fe'i gwnaed yn gapel anwes i Briordy Trefynwy gan nad oedd ganddo blwy. Fe'i rhestrwyd mewn dogfen a wnaed gan y Pab Urban III yn 1186.[4] Ymddengys iddo fod wedi'i godi erbyn 1170[5].

Cafodd y Priordy a'r bont gyfagos eu dinistrio gan dân ym Mrwydr Trefynwy yn 1233 pan godwyd gwrthryfel: y barwniaid yn erbyn Harri III.[4] Bu'n rhaid atgyweirio'r eglwys drwy ddefnyddio 12 derwen enfawr a roddwyd i'r eglwys gan Gwnstabl St Briavels yn Swydd Gaerwrangon.[4] Yn 1256 roedd nifer helaeth o feudwyaid yn byw yn y Priordy.[6]

Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

  • 1830 Joseph Fawcett Beddy
  • 1870 Thomas O. Tudor
  • 1879 Peter Potter
  • 1891 Francis Dudley
  • 1915 James Percy Lax Amos
  • 1923 H. Raymond Harvey
  • 1924 Ernest Anderson Thorne
  • 1939 Edmund Loftus MacNaghten
  • 1942 Ronald Davies
  • 1943 Edmund Ronald James Henry
  • 1947 Oliver Vivian Griffiths
  • 1964 Norman Havelock Price
  • 1993 Julian Francis Gray
  • 1998 Richard Pain
  • 2009 David McGladdery[7]

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Y tu fewn[golygu | golygu cod y dudalen]

Y tu allan[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Adeiladau Cofrestredig Gwledydd Prydain; adalwyd 07/04/2012.
  2. John Newman, The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire, Penguin Books, 2000, ISBN 0-14-071053-1, t.398
  3. Welcome to Monmouth, St Thomas Church Monmouth. Adalwyd 7 Rhagfyr 2011
  4. 4.0 4.1 4.2 "History of St Thomas the Martyr". Monmouth Parishes. Cyrchwyd 9 Rhagfyr 2011.
  5. "Monmouth Town Guide". Cyngor Trefynwy. Cyrchwyd 10 Rhagfyr 2011.
  6. Monmouth Civic Society, Guide to the Monmouth Heritage Blue Plaque Trail, n.d., t.3
  7. Church of St Thomas, Monmouth pamphlet, Monmouthshire. Y Parchedig David McGladdery

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolen allanol[golygu | golygu cod y dudalen]