Eglwys Gadeiriol Casnewydd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Eglwys Gadeiriol Casnewydd
Newport Cathedral.jpg
Math cadeirlan Anglicanaidd Edit this on Wikidata
Sefydlwyd 11G Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Casnewydd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.583°N 2.99858°W Edit this on Wikidata
Manylion
Arddull pensaernïol Pensaernïaeth Gothig Edit this on Wikidata
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I Edit this on Wikidata
Crefydd/Enwad Anglicaniaeth Edit this on Wikidata
Esgobaeth Esgobaeth Trefynwy Edit this on Wikidata
Gwefan www.newportcathedral.org.uk Golygu ar Wicidata

Eglwys gadeiriol Anglicanaidd a chanolfan Esgobaeth Mynwy yw Eglwys Gadeiriol Casnewydd. Fe'i leolir yn Stow Hill, Casnewydd. Eglwys plwyf y dref ydoedd ynghynt, a phrif eglwys cantref Gwynllŵg cyn hynny. Fe'i gysegrir i Sant Gwynllyw, brenin a sant o'r 6g a roes ei enw i'r cantref.

Yn ôl y chwedl sefydlodd Gwynllyw (tad Sant Cadog) ei eglwys ar ôl i angel ymddangos iddo mewn breuddwyd a'i orchmynu i droi at Gristnogaeth a chodi eglwys yn y fan lle deuai o hyd i ychen gwyn â smotyn du ar ei dalcen.[1] Sefydlwyd yr eglwys presennol gan y Sacsoniaid, ac yn yr 11g fe roddwyd i Abaty Caerloyw gan William Rufus, brenin Lloegr.[2] Roedd yr eglwys Sacsonaidd ar safle Capel Galilea presennol (neu Capel y Santes Fair), sy'n dyddio o'r 13g. Adeilad Normanaidd yw corff yr eglwys, yn dyddio i tua'r 1140au.[2] Ceir bwa Romanésg addurnedig rhwng corff yr eglwys a Chapel Galilea; mae'r cerflunwaith ar bennau'r colofnau wedi denu llawer o sylw gan ysgolheigion.[3] Mae'r bedyddfaen hefyd yn cynnwys darn o gerflunwaith Normanaidd sy'n dyddio o bosibl i tua 1120–1130. Fe'i gynllunir mewn arddull a adwaenir fel ysgol swydd Henffordd, sef asiad rhwng y traddodiad cerfio Eingl-Sacsonaidd a Cheltaidd a'r arddull Romanésg cyfandirol.[4] Dinistrwyd yr eglwys gan fyddin Owain Glyn Dŵr ym 1402. Mae'n debyg i'r tŵr gael ei adeiladau gan Siasbar Tudur, arglwydd Casnewydd o 1485 i 1495.[2]

Penodwyd Eglwys Sant Gwynllyw yn gadeirlan dros dro pan crëwyd Esgobaeth Mynwy ym 1921, ar ôl datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru, a daeth y statws hyn yn barhaol ym 1949. Er mwyn adlewyrchu'r dyrchafiad mewn statws dymchwelwyd y gangell Fictoraidd ac adeiladwyd un newydd i gynlluniau A. D. R. Caroe, rhwng 1961 a 1964.[5] Ym 1951 fe'i benodwyd yn adeilad rhestredig Gradd I.[6]

Cyfeirnodau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. (Saesneg) Wade-Evans, A. W. (cyfieithiad, 1944). The Life of Saint Gwynllyw. Vitae Sanctorum Britanniae et Genealogiae. Adalwyd ar 2 Ionawr 2014.
  2. 2.0 2.1 2.2 Newman 2000, t. 423
  3. Lord 2003, t. 67
  4. Lord 2003, tt. 67–8
  5. Newman 2000, tt. 422–3
  6. (Saesneg) St Woolos' Cathedral, Stow Hill. British Listed Buildings. Adalwyd ar 2 Ionawr 2014.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Lord, Peter (2003). Gweledigaeth yr Oesoedd Canol. Diwylliant Gweledol Cymru. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. 
  • Newman, John (2000). Gwent/Monmouthshire. The Buildings of Wales. Llundain: Penguin.