Cynghrair y Cenhedloedd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Corff cydwladol a grëwyd yn 1920, yn sgîl y Rhyfel Byd Cyntaf, gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd oedd Cynghrair y Cenhedloedd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr, 1920, yng Ngenefa yn y Swistir.[1]

Map o'r byd, gan ddangos aelodaeth y Gynghrair rhwng 1920–45. Glas tywyll: aelodau llawn; oren: aelodau rhanol (drwy fandad).

Ymgorfforwyd 'Cyfamod Cynhgrair y Cenhedloedd' (ei ddogfen sylfaenol) yn y cytundebau heddwch a wnaed ar ôl y Rhyfel Mawr, ond gwrthodai'r Unol Daleithiau dderbyn Cytundeb Versailles ac o ganlyniad cafodd ei diarddel o'r Cynghrair. Roedd hyn yn llesteirio gwaith y sefydliad o'r cychwyn cyntaf bron. Serch hynny, llwyddai'r Cynghrair i wneud gwaith pwysig yn datrys anghydfod, trefnu cyngresau rhyngwladol ar sawl pwnc a chyflawni gwaith dyngarol.[2]

Ond methodd y Cynghrair a delio â'r sefyllfa rhyngwladol a ddatblygai yn y 1930au, megis rhyfel Siapan yn Tsieina, yr Eidal yn Ethiopia ac yn bennaf oll achos yr Almaen, a dynnodd allan o'r Cynghrair yn 1933.

Cymerodd y Cenhedloedd Unedig le'r Cynghrair ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Aberystwyth[golygu | golygu cod y dudalen]

Un o brif noddwr a chefnogwr y Gynghrair yng Nghymru oedd David Davies AS dros Sir Drefaldwyn, ŵyr y diwydiannwr enwog o'r un enw ag ef. Roedd hefyd yn Llywydd Prifysgol Aberystwyth. Pan gynigiwyd, yn 1925, beidio a chynnal y gynhadledd flynyddol (a oedd i fod yn Dresden, yn yr Almaen, cynigiodd Davied Aberystwyth fel lleoliad iddi a derbyniwyd hynny. Y flwyddyn wedyn, rhwng 29 Mehefin a 3 Gorffennaf 1926, cynhalwiyd Cynhadledd Flynyddol Cynghrair y Cenhedloedd yn Abersytwyth.[3]

As well as being a businessman and philanthropist, he was also President of Aberystwyth University, and in order to save the 1926 congress he offered Aberystwyth as an alternative venue. His offer was accepted, and following three months of preparations by Aberystwyth Corporation, University officials and the ready cooperation of the residents of Aberystwyth and surrounding areas, a successful congress was held between 29 June and 3 July 1926.


Dyma rai o'r llefydd lle'r ymwelodd y Gynghrair:

1919 Paris. 1919 Llundain. 1919 Brwsel. 1920 Milan. 1920 Genefa. 1922 Prag. 1923 Fienna. 1924 Lyon. 1925 Warsaw. 1926 Aberystwyth. 1927 Berlin. 1928 Yr Hâg. 1928 Prag. 1929 Madrid. 1934 Brwsel. 1936 Genefa.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Christian, Tomuschat (1995). The United Nations at Age Fifty: A Legal Perspective. Martinus Nijhoff LOLPublishers. p. 77. ISBN 9789041101457. 
  2. "Covenant of the League of Nations". The Avalon Project. http://avalon.law.yale.edu/20th_century/leagcov.asp. Adalwyd 30 August 2011.
  3. The League of Nations Visit to Aberystwyth; adalwyd 17 Mehefin 2016.