Cynghrair y Cenhedloedd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Corff cydwladol a grëwyd ym 1920 oedd Cynghrair y Cenhedloedd. Fe'i sefydlwyd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr 1920, yng Ngenefa yn y Swistir.[1]

Map o'r byd, gan ddangos aelodaeth y Gynghrair rhwng 1920–45. Glas tywyll: aelodau llawn; oren: aelodau rhanol (drwy fandad).

Ymgorfforwyd 'Cyfamod Cynghrair y Cenhedloedd' (ei dogfen sefydlu) yn y cytundebau heddwch a wnaed ar ôl y Rhyfel Mawr, ond gwrthodai'r Unol Daleithiau dderbyn Cytundeb Versailles ac o ganlyniad cafodd ei diarddel o'r Gynghrair. Roedd hyn yn llesteirio gwaith y sefydliad o'r cychwyn cyntaf bron. Serch hynny, llwyddai'r Gynghrair i wneud gwaith pwysig yn datrys anghydfod, yn trefnu cyngresau rhyngwladol ar sawl pwnc ac yn cyflawni gwaith dyngarol.[2]

Fodd bynnag, methodd y Gynghrair a delio â'r sefyllfa ryngwladol a ddatblygai yn y tridegau, megis rhyfel Siapan yn Tsieina, yr Eidal yn Ethiopia ac yn bennaf oll achos yr Almaen, a dynnodd allan o'r Gynghrair ym 1933.

Cymerodd y Cenhedloedd Unedig le'r Cynghrair ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Aberystwyth[golygu | golygu cod y dudalen]

Un o brif noddwyr a chefnogwyr y Gynghrair yng Nghymru oedd David Davies, Aelod Seneddol sir Drefaldwyn, ŵyr y diwydiannwr enwog o'r un enw ag ef. Roedd hefyd yn Llywydd Prifysgol Aberystwyth. Pan gynigiwyd, ym 1925, na ddylid cynnal y gynhadledd flynyddol (a oedd i fod yn Dresden), yn yr Almaen, cynigiodd David Davies Aberystwyth fel lleoliad iddi, a derbyniwyd hynny. Y flwyddyn wedyn, rhwng 29 Mehefin a 3 Gorffennaf 1926, cynhaliwyd Cynhadledd Flynyddol Cynghrair y Cenhedloedd yn Abersytwyth.[3].

Dyma rai o'r llefydd yr ymwelodd y Gynghrair â nhw:

  • 1919 Paris.
  • 1919 Llundain.
  • 1919 Brwsel.
  • 1920 Milan.
  • 1920 Genefa.
  • 1922 Prag.
  • 1923 Fienna.
  • 1924 Lyon.
  • 1925 Warsaw.
  • 1926 Aberystwyth.
  • 1927 Berlin.
  • 1928 Yr Hâg.
  • 1928 Prag.
  • 1929 Madrid.
  • 1934 Brwsel.
  • 1936 Genefa.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Christian, Tomuschat (1995). The United Nations at Age Fifty: A Legal Perspective. Martinus Nijhoff LOLPublishers. p. 77. ISBN 9789041101457. 
  2. "Covenant of the League of Nations". The Avalon Project. http://avalon.law.yale.edu/20th_century/leagcov.asp. Adalwyd 30 August 2011.
  3. The League of Nations Visit to Aberystwyth; adalwyd 17 Mehefin 2016.