Castell y Gelli

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Castell y Gelli
Hay Castle - geograph.org.uk - 61858.jpg
Math adfeilion castell Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Y Gelli Gandryll Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.074°N 3.12597°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I Edit this on Wikidata

Castell a phlasty yn y Gelli Gandryll, Powys, yw Castell y Gelli. Mae rhannau Normanaidd, Jacobeaidd a Fictoraidd i'r adeilad presennol, sydd wedi'i ddadfeilio'n rhannol.

Mae'n debyg y dechreuwyd y castell tua'r 1070au.[1] Bu Gerallt Gymro yn pregethu'r Groesgad y tu allan i'r adeilad ym 1188.[1] Cipiwyd y castell gan y brenin John ym 1208 ac fe'i adennillwyd gan y brodyr Breos ym 1215.[2] Ym 1231 ymosododd Llywelyn Fawr ar y castell a'i losgi.[3]

Ym 1233 daeth y castell yn bencadlys Harri III ar gyfer ei gyrch yn erbyn Walter Clifford, arglwydd Cantref Selyf.[4] Ym 1265 arwyddwyd cytundeb yma gan Llywelyn II, Simon de Montfort a Harri III (a oedd erbyn hyn yn garcharor i Simon de Montfort) i ffurfio cynghrair.[5] Yn dilyn goresgyniad Cymru gan Edward I, mab Harri, daeth Castell y Gelli yn eiddo i'r teulu de Bohun, a'r rhain oedd y perchnogion am bron i ganrif.[6]

Yn y 1400 garsiynwyd y castell yn erbyn gwrthryfel Owain Glyn Dŵr; efallai fe'i ysbeiliwyd rywbryd ar ôl Brwydr Bryn Glas ym 1402.[7] Ychwanegwyd y plasty gan y teulu Gwynn. Llosgodd ochr orllewinol y tŷ mewn tân ym 1939, a'r ochr ddwyreiniol ym 1977.[8]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Clarke 2000, t. 3
  2. Clarke 200, t. 6
  3. Clarke 2000, t. 7
  4. Remfry 1999, t. 110
  5. Clarke 2000, t. 9
  6. Clarke 2000, t. 10
  7. Remfry 1999, t. 111
  8. Scourfield & Haslam 2013, t. 492

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Clarke, Kate (2000). The Book of Hay. Little Logaston: Logaston Press

  • Remfry, Paul (1999). The Castles of Breconshire, Monuments in the Landscape. Logaston Press

  • Scourfield, Robert; Haslam, Richard (2013). Powys: Montgomeryshire, Radnorshire and Breconshire. The Buildings of Wales. Llundain a New Haven: Gwasg Prifysgol Yale. 

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]