Yr Undeb Sofietaidd
_transparent_background.png)
Rhybudd!  |
Mae safon iaith a mynegiant yr erthygl hon yn annerbyniol ac mae angen ei gwella. Gallai rhannau o'r erthygl, neu'r erthygl gyfan, fod yn anodd i'w deall oherwydd camgymeriadau gramadegol, camsillafu, termau anghywir neu wallau ieithyddol eraill. Mae croeso i chi fynd ati i gywiro'r gwallau hyn. Mae'r nodyn yma yn rhoi'r erthygl yn y categori Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |
Gwladwriaeth yn ngogledd Ewrasia o 1922 i 1991 oedd yr Undeb Sofietaidd (Rwsieg: Союз Советских Социалистических Республик (CCCP) Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik (SSSR)). Roedd nifer aelod-gweriniaethau yr Undeb Sofietaidd yn newid weithiau, ond yr un fwyaf o ran maint, poblogaeth, economeg a dylanwad gwleidyddol oedd Rwsia. Roedd yr Undeb yn newid, hefyd, ond o'r roedd hi'n fron mor mawr a'r Ymerodraeth Rwsia heb Gwlad Pwyl ac y Ffindir. Unig blaid wleidyddol y wlad oedd Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd (КПСС).
Hanes [golygu]
Rhagflaenydd Chwyldro Rwsia roedd yn cychwyn ym 1825 pan dadorchuddiwyd Gwrthryfel Ragfyrwyr. Er diddymwyd taeogaeth ym 1861 doedd termau ei diddymiad dim yn gwneud llawer o les i'r gwerinwyr a felly roedd y sefyllfa yn sbarduno'r chwyldro. Sefydlwyd senedd o'r enw Duma ym 1906, ond roedd y problemau cymdeitahasol yn parhau ac yn cynnydd yn ystod Rhyfel y Byd Cyntaf oherwydd gorchfygiad milwrol a phrinder bwyd.
Ar ôl Chwyldro Chwefror a Chwyldro Hydref roedd cyfnod o Rhyfel Cartref Rwsia yn parhau am amser ac ar ôl hynny roedd y Bolshevik, megis y comiwnyddion yn rheoli'r wlad. Tra ychydig, newidwyd ei henw i Blaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd.
Ar ôl cwymp rheolaeth y Tsar trowyd dosbarth perchenogion tir allan a rhannwyd y tir rhwng teuluoedd gwerinwyr. Fodd bynnag, cafodd gwerinwyr tlawd a chanolog dim cyn i Lenin ddatgan ei Bolisi Economeg Newydd (NEP). O dan y polisi hynny, galluogwyd gwerinwyr i ddewis pris eu cynnyrch eu hunain.
Bu farw Lenin ym 1924 ac wedyn daw triwriaeth i rheoli, sef Stalin, Kamenev a Zinoviev. Daeth Joseph Stalin i reoli'r Undeb Sofietaidd ar ôl gyrru Leon Trotsky allan o'r wlad ym 1929.
Yn lle'r NEP cyflwynodd Stalin y Cynlluniau Pum Mlynedd a ffermau cyfunol. Datblygodd yr Undeb Sofietaidd ac erbyn 1922 roedd yn wlad ddiwydiannol pwysig iawn, ond cafodd gwrthbleidiau a gwrthwynediad o fewn y wlad eu carthu yn ystod y 1930au. Cydnabyddwyd nerth yr Undeb Sofietaidd ers yr Ail Ryfel Byd oherwydd ei nerth milwrol, cymorth i wledydd datblygol ac ymchwil gwyddonol, yn bennaf ar gyfer tecnoleg gofod ac arfau. Fodd bynnag, roedd perthynas yr Undeb Sofietaidd a'r Unol Daleithiau yn gwaethygu ac o ganlyniad dechreuodd y Rhyfel Oer.
Cyhoeddodd Mikhail Gorbachev, Ysgrifennydd Cyffredin y Blaid Gomiwnyddol, bolisi o glasnost (didwylledd) a perestroika (newid y strwythur economaidd). O ganlyniad cafwyd cyfarfod rhwng yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd ym 1986 a 1987 a chyfarfu Ronald Reagan, Arlywydd yr Unol Daleithiau gyda Gorbachev ym 1988 a chafodd nifer o arfau yn Ewrop eu lleihau.
Cyn yr Undeb Sofietaidd roedd gwledydd comiwnyddol dwyrain Ewrop yn datgyfannu. Ond o dan reolaeth Boris Yeltsin diddymodd yr Undeb Sofietaidd yn heddychol ym mis Rhagfyr 1991. Ymunodd y mwyafrif o aelod-gweriniaethau yr Undeb Sofietaidd â'r Gymanwlad Gwladwriaethau Annibynnol.
Adeiladwyd Sputnik I, y lloeren gyntaf i gylchdroi'r ddaear yn yr Undeb Sofietaidd.
