Garlleg
| Garlleg | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Planhigyn garlleg
|
||||||||||||||
| Dosbarthiad gwyddonol | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Enw deuenwol | ||||||||||||||
| Allium sativa L. |
Rhywogaeth yn nheulu Alliaceae y nionyn yw Allium sativum, a elwir yn garlleg yn gyffredin. Mae ei berthnasau agos yn cynnwys y nionyn, sialotsyn, cenhinen, a chenhinen syfi.[1] Defnyddiwyd garlleg drwodd hanes a gofnodwyd am bwrpasau'r ddau goginiol a meddygaeth. Mae ganddo nodwedd lem, blas sbeislyd sy'n aeddfedu a melysu'n gryn lawer â choginio.[2] Rhennir bwlb garlleg, y darn mwyaf defnyddir y planhigyn, i mewn i sawl adran gigog o'r enw clofau. Garlleg clog unigol yn bodoli hefyd, yn tarddu yn nhalaith Yunnan, Tsieina. Defnyddir y clofau fel hedyn, am gymeriant (amrwd neu wedi'i goginio), ac am bwrpasau meddygol. Bwyteir y dail, coesynnau (llun), a blodau (bylbynnau) ar y pen (fflurwain) hefyd, ac fel arfer wrth iddynt yn anaeddfed a thendr o hyd. Mae haenau papuraidd, amddiffynnol y "croen" ar ddarnau amrywiol y planhigyn a gwreiddiau atodwyd i'r bwlb yw'r unig ddarnau a ystyrir yn ddi-flasus.
[golygu] Rhinweddau meddygol
Fe'i defnyddir dros bum mil o flynyddoedd yn ôl gan yr Arabiaid, fel meddyginiaeth.[3] Mae'n llawn o Fitamin B, Fitamin C, Fitamin D, copr, sinc, alwminiwm, manganis, sylffwr a haearn. Gellir ei ddefnyddio fel antiseptig organig hefyd, neu i ostwng pwysedd gwaed uchel, sŵn yn y glust, pendro, cramp, dolur rhydd neu wynt yn y stumog. Fe'i defnyddid ers talwm, hefyd, i ladd llyngyr ac i atal gwaedlif yn y ffroenau.[4]
Dengys ymchwiliadau modern drwy'r byd fod garlleg yn dda i ymladd clefydau sy'n ymwneud â'r galon.[5]
[golygu] Cyfeiriadau
- ↑ Eric Block, "Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science" (Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010)
- ↑ Gernot Katzer (2005-02-23). Spice Pages: Garlic (Allium sativum, garlick).
- ↑ [1] Prifysgol Merryland
- ↑ Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.
- ↑ [2] Prifysgol Merryland
