Garlleg

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Garlleg
Planhigyn garlleg
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosbermau
Ddim wedi'i restru: Monocotau
Urdd: Asparagales
Teulu: Amaryllidaceae
Is-deulu: Allioideae
Genws: Allium
Rhywogaeth: A. sativa
Enw deuenwol
Allium sativa
L.

Rhywogaeth yn is-deulu Allioideae y nionyn yw Allium sativum, a elwir yn garlleg yn gyffredin. Mae ei berthnasau agos yn cynnwys y nionyn, sialotsyn, cenhinen, a chenhinen syfi.[1] Defnyddiwyd garlleg drwodd hanes a gofnodwyd am bwrpasau'r ddau goginiol a meddygaeth. Mae ganddo nodwedd lem, blas sbeislyd sy'n aeddfedu a melysu'n gryn lawer â choginio.[2] Rhennir bwlb garlleg, y darn mwyaf defnyddir y planhigyn, i mewn i sawl adran gigog o'r enw clofau. Garlleg clog unigol yn bodoli hefyd, yn tarddu yn nhalaith Yunnan, Tsieina. Defnyddir y clofau fel hedyn, am gymeriant (amrwd neu wedi'i goginio), ac am bwrpasau meddygol. Bwyteir y dail, coesynnau (llun), a blodau (bylbynnau) ar y pen (fflurwain) hefyd, ac fel arfer wrth iddynt yn anaeddfed a thendr o hyd. Mae haenau papuraidd, amddiffynnol y "croen" ar ddarnau amrywiol y planhigyn a gwreiddiau atodwyd i'r bwlb yw'r unig ddarnau a ystyrir yn ddi-flasus.

Clofau garlleg

Rhinweddau meddygol[golygu]

Fe'i defnyddir dros bum mil o flynyddoedd yn ôl gan yr Arabiaid, fel meddyginiaeth.[3] Mae'n llawn o Fitamin B, Fitamin C, Fitamin D, copr, sinc, alwminiwm, manganis, sylffwr a haearn. Gellir ei ddefnyddio fel antiseptig organig hefyd, neu i ostwng pwysedd gwaed uchel, sŵn yn y glust, pendro, cramp, dolur rhydd neu wynt yn y stumog. Fe'i defnyddid ers talwm, hefyd, i ladd llyngyr ac i atal gwaedlif yn y ffroenau.[4]

Dengys ymchwiliadau modern drwy'r byd fod garlleg yn dda i ymladd clefydau sy'n ymwneud â'r galon.[3]

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Eric Block, "Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science" (Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010)
  2.  Gernot Katzer (2005-02-23). Spice Pages: Garlic (Allium sativum, garlick). Adalwyd ar 2007-08-28.
  3. 3.0 3.1 [1] Prifysgol Merryland
  4. Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.

Gweler hefyd[golygu]

Botanical template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am blanhigyn. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am garlleg
yn Wiciadur.