Copr

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Copr
Element 1: Hydrogen (H), Anfetelau eraill
Element 2: Helium (He), Nwyon nobl
Element 3: Lithium (Li), Metelau alcalïaidd
Element 4: Beryllium (Be), Metel daear alcalïaidd
Element 5: Boron (B), Meteloidau
Element 6: Carbon (C), Anfetelau eraill
Element 7: Nitrogen (N), Anfetelau eraill
Element 8: Oxygen (O), Anfetelau eraill
Element 9: Fluorine (F), Halogenau
Element 10: Neon (Ne), Nwyon nobl
Element 11: Sodium (Na), Metelau alcalïaidd
Element 12: Magnesium (Mg), Metel daear alcalïaidd
Element 13: Aluminium (Al), Metelau eraill
Element 14: Silicon (Si), Meteloidau
Element 15: Phosphorus (P), Anfetelau eraill
Element 16: Sulfur (S), Anfetelau eraill
Element 17: Chlorine (Cl), Halogenau
Element 18: Argon (Ar), Nwyon nobl
Element 19: Potassium (K), Metelau alcalïaidd
Element 20: Calcium (Ca), Metel daear alcalïaidd
Element 21: Scandium (Sc), Elfennau trosiannol
Element 22: Titanium (Ti), Elfennau trosiannol
Element 23: Vanadium (V), Elfennau trosiannol
Element 24: Chromium (Cr), Elfennau trosiannol
Element 25: Manganese (Mn), Elfennau trosiannol
Element 26: Iron (Fe), Elfennau trosiannol
Element 27: Cobalt (Co), Elfennau trosiannol
Element 28: Nickel (Ni), Elfennau trosiannol
Element 29: Copper (Cu), Elfennau trosiannol
Element 30: Zinc (Zn), Elfennau trosiannol
Element 31: Gallium (Ga), Metelau eraill
Element 32: Germanium (Ge), Meteloidau
Element 33: Arsenic (As), Meteloidau
Element 34: Selenium (Se), Anfetelau eraill
Element 35: Bromine (Br), Halogenau
Element 36: Krypton (Kr), Nwyon nobl
Element 37: Rubidium (Rb), Metelau alcalïaidd
Element 38: Strontium (Sr), Metel daear alcalïaidd
Element 39: Yttrium (Y), Elfennau trosiannol
Element 40: Zirconium (Zr), Elfennau trosiannol
Element 41: Niobium (Nb), Elfennau trosiannol
Element 42: Molybdenum (Mo), Elfennau trosiannol
Element 43: Technetium (Tc), Elfennau trosiannol
Element 44: Ruthenium (Ru), Elfennau trosiannol
Element 45: Rhodium (Rh), Elfennau trosiannol
Element 46: Palladium (Pd), Elfennau trosiannol
Element 47: Silver (Ag), Elfennau trosiannol
Element 48: Cadmium (Cd), Elfennau trosiannol
Element 49: Indium (In), Metelau eraill
Element 50: Tin (Sn), Metelau eraill
Element 51: Antimony (Sb), Meteloidau
Element 52: Tellurium (Te), Meteloidau
Element 53: Iodine (I), Halogenau
Element 54: Xenon (Xe), Nwyon nobl
Element 55: Caesium (Cs), Metelau alcalïaidd
Element 56: Barium (Ba), Metel daear alcalïaidd
Element 57: Lanthanum (La), Lanthanidau
Element 58: Cerium (Ce), Lanthanidau
Element 59: Praseodymium (Pr), Lanthanidau
Element 60: Neodymium (Nd), Lanthanidau
Element 61: Promethium (Pm), Lanthanidau
Element 62: Samarium (Sm), Lanthanidau
Element 63: Europium (Eu), Lanthanidau
Element 64: Gadolinium (Gd), Lanthanidau
Element 65: Terbium (Tb), Lanthanidau
Element 66: Dysprosium (Dy), Lanthanidau
Element 67: Holmium (Ho), Lanthanidau
Element 68: Erbium (Er), Lanthanidau
Element 69: Thulium (Tm), Lanthanidau
Element 70: Ytterbium (Yb), Lanthanidau
Element 71: Lutetium (Lu), Lanthanidau
Element 72: Hafnium (Hf), Elfennau trosiannol
Element 73: Tantalum (Ta), Elfennau trosiannol
Element 74: Tungsten (W), Elfennau trosiannol
Element 75: Rhenium (Re), Elfennau trosiannol
Element 76: Osmium (Os), Elfennau trosiannol
Element 77: Iridium (Ir), Elfennau trosiannol
Element 78: Platinum (Pt), Elfennau trosiannol
Element 79: Gold (Au), Elfennau trosiannol
Element 80: Mercury (Hg), Elfennau trosiannol
Element 81: Thallium (Tl), Metelau eraill
Element 82: Lead (Pb), Metelau eraill
Element 83: Bismuth (Bi), Metelau eraill
Element 84: Polonium (Po), Meteloidau
Element 85: Astatine (At), Halogenau
Element 86: Radon (Rn), Nwyon nobl
Element 87: Francium (Fr), Metelau alcalïaidd
Element 88: Radium (Ra), Metel daear alcalïaidd
Element 89: Actinium (Ac), Actinidau
Element 90: Thorium (Th), Actinidau
Element 91: Protactinium (Pa), Actinidau
Element 92: Uranium (U), Actinidau
Element 93: Neptunium (Np), Actinidau
Element 94: Plutonium (Pu), Actinidau
Element 95: Americium (Am), Actinidau
Element 96: Curium (Cm), Actinidau
Element 97: Berkelium (Bk), Actinidau
Element 98: Californium (Cf), Actinidau
Element 99: Einsteinium (Es), Actinidau
Element 100: Fermium (Fm), Actinidau
Element 101: Mendelevium (Md), Actinidau
Element 102: Nobelium (No), Actinidau
Element 103: Lawrencium (Lr), Actinidau
Element 104: Rutherfordium (Rf), Elfennau trosiannol
Element 105: Dubnium (Db), Elfennau trosiannol
Element 106: Seaborgium (Sg), Elfennau trosiannol
Element 107: Bohrium (Bh), Elfennau trosiannol
Element 108: Hassium (Hs), Elfennau trosiannol
Element 109: Meitnerium (Mt)
Element 110: Darmstadtium (Ds)
Element 111: Roentgenium (Rg)
Element 112: Copernicium (Cn), Elfennau trosiannol
Element 113: Ununtrium (Uut)
Element 114: Ununquadium (Uuq)
Element 115: Ununpentium (Uup)
Element 116: Ununhexium (Uuh)
Element 117: Ununseptium (Uus)
Element 118: Ununoctium (Uuo)
Copr
Copr mewn cynhwysydd
Tabl
Symbol Cu
Rhif 29
Dwysedd 8920 kg m-3
Copr

Metel coch yw copr sy'n gynhwysyn pres ac efydd. Mae e'n elfen gemegol yn y tabl cyfnodol ac iddo'r symbol Cu a'r rhif atomig 29.

Yn ei ffurf bur, mae'n dargludo trydan yn dda. Gwneir defnydd sylweddol o gopr mewn electroneg, gan ei fod yn dargludo gwres a thrydan yn dda.

Mae'r enw yn dod o'r ynys Cyprus, lle cafodd copr ei gloddio yn ystod yr Ymerodraeth Rufeinig.

Mae galwad uchel am gopr wedi achosi codiad mawr mewn pris copr ar y marchnadoedd rhyngwladol ers 2000.

Lliw[golygu]

Mae i fetel copr lliw coch, oren neu frown fel arfer, am fod haen o amhureddau (megis ocsidau copr) yn ffurfio lle mae copr yn dodi gyswllt ag aer. Er hyn, lliw pinc hufenog sydd gan gopr pur. Ynghyd ag Osmiwm (glas) ac Aur, mae'n un o'r unig dri metel elfennol nad yw'n llwyd neu'n arian ei liw; daw'r lliw llwyd o'r môr electronau sy'n gallu amsugno ac ail-allyrru golau ar ystod o donfeddi. Mae lliw anarferol Copr yn ganlyniad i'w strwythr electronig unigryw. Yn ôl rheol Madelung, dylid llenwi'r is-blisgyn 4s cyn llenwi'r plisgyn 3d, ond mae Copr yn eithriad i'r rheol gan fod ganddo'r strwythur (Ar) 3d 10 4s 1 (hynny yw, mae'r is-blisgyn 4s yn hanner llawn, a'r 3d yn llawn). Mae lefel egni un photon o olau glas neu fioled yn cyfateb i'r naid rhwng y plisgyn 3d a'r plisgyn 4s. Felly mae'n amsugno golau glas a fioled wrth ddyrchafu electronnau i blisgyn 4s, gan rhoi lliw coch iddo gan fod y golau coch yn cael ei adlewyrchu. Mae effaith tebyg i'w weld gydag electronau 5s/4d mewn Aur. Yn eu cyflyrau hylifol, mae arwyneb copr ac aur yn ymddangos yn wyrdd os nad oes golau yn disgleirio arno o'r tu allan, ond dan olau cryf mae lliw pinc copr yn dal i'w weld.

Gweler hefyd[golygu]

Chem template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am gemeg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am copr
yn Wiciadur.