Sirius

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sirius yng nghytser Canis Major

Seren ddisgleiriaf yn wybren y nos yw Sirius, gyda mantioli ymddangosol (gweladwy) o −1.46.[1][2] Mae hi oddeutu 8.6 o flynyddoedd goleuni i ffwrdd yng nghytser Canis Major. Adnabyddir hefyd fel Alffa Canis Majoris (α CMa).[2]

Mae'r enw Sirius yn dod o'r Groeg hynafol Σείριος (Seirios) sydd yn golygu tanbaid. Adnabyddir Sirius hefyd fel Seren y Ci oherwydd y cysylltiad gyda'r cytser Canis Major, y Ci Mawr. Yr oedd gan yr Eifftiaid hynafol fytholeg eang yn ymwneud a Sirius, ac yr oedd codiad y seren ychydig cyn yr Haul yn dynodi'r cyfnod o'r flwyddyn pan oedd Afon Nîl yn gorlifo. Fe galwodd y Groegwyr hynafol y cyfnod hwn dyddiau'r cŵn.[3]

Mae Sirius yn seren ddeuol, gyda un o'r cydrannau, Sirius A, yn llawer iawn mwy disglair na'r ail, Sirius B. Gyda dosbarth sbectrol o A1V, mae Sirius A yn ymddangos gyda lliw gwyn i'r llygad noeth pan yn uchel yn yr awyr nos. Mae gan Sirius A fàs 2.12 gwaith màs yr Haul.[4]

Seren gorrach gwyn yw Sirius B gyda mantioli ymddangosol (gweladwy) o 8.44. Gallai Sirius B fod yn anodd i'w weld trwy rhai telesgopau seryddwyr amatur oherwydd effaith golau Sirius A. Mae'r ddwy seren yn cylchdroi dros gyfnod o 50 mlynedd. Mae'r pellter rhwng y ddwy yn newid o 8.1 i 31.5 gwaith y pellter rhwng yr Haul a'r Ddaear, oherwydd eu cylchdroeon hirgrynion. Mae gan Sirius B fàs 1.03 gwaith màs yr Haul.[4]

Llun o Sirius recordiwyd drwy telesgop
Llun o Sirius recordiwyd gyda Telesgop Gofod Hubble yn dangos y cydymaith o ddisgleirdeb gwan, Sirius B, i'r gwaelod ar y chwith. Effaith adeiledd sydd yn dal ail ddrych y telesgop yw'r batrwm croes.

Ffynonellau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Hoffleit, Dorrit; Jaschek, Carlos (1982). The Bright Star Catalog. New Haven, Connecticut: Yale University Observatory.  (4ydd argraffiad) (Yn Saesneg.)
  2. 2.0 2.1 "Cronfa Ddata SIMBAD". Centre de Données Astronomiques de Strasbourg. http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Sirius. Adalwyd 16 Mawrth 2017. (Yn Saesneg.) Ymchwiliad am Sirius yn adnodd Simbad.
  3. Allen, Richard Hinckley (1899). Star-Names and Their Meanings. Efrog Newydd: G. E. Stechert.  Tud. 120–129. (Yn Saesneg.)
  4. 4.0 4.1 Kaler, James B. (6 Medi 2009). "Sirius" (yn Saesneg). Stars. Prifysgol Illinois. Archifwyd from y gwreiddiol on 8 Tachwedd 2016. http://web.archive.org/web/20161108235041/http://stars.astro.illinois.edu/sow/sirius.html. Adalwyd 17 Mawrth 2017.
Star template.gif Eginyn erthygl sydd uchod am seren. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.