Rhyfel Rwsia a Thwrci (1877–78)

Oddi ar Wicipedia
Rhyfel Rwsia a Thwrci
Enghraifft o'r canlynolgwrthdaro arfog Edit this on Wikidata
Dyddiad24 Ebrill 1877 Edit this on Wikidata
Rhan oGreat Eastern Crisis Edit this on Wikidata
Dechreuwyd24 Ebrill 1877 Edit this on Wikidata
Daeth i ben3 Mawrth 1878 Edit this on Wikidata
LleoliadBalcanau Edit this on Wikidata
Yn cynnwysBattle of Nikopol, Q4206987 Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Llinellau cyswllt adeg Rhyfel Rwsia a Thwrci, 1877–1878

Gwrthdaro rhwng Ymerodraeth Rwsia a'r Ymerodraeth Otomanaidd oedd Rhyfel Rwsia a Thwrci (1877–78) a ymwnâi â chenedlaetholdebau newydd a chystadlu rhwng pwerau mawrion Ewrop dros y Balcanau. Yr enw Tyrceg ar y rhyfel ydy 93 Harbi, sef "Rhyfel '93", sy'n cyfeirio at y flwyddyn 1293 yng nghalendr Islam.

Yn sgil Rhyfel y Crimea (1853–56), a welodd Twrci a'i chynghreiriaid yn drech na Rwsia, câi'r Ymerodraeth Otomanaidd ei derbyn i Gytgord Ewrop gan Gytundeb Paris (1856). Ildiodd Rwsia ei hawl i brotectoriaeth dros Gristnogion yn nhiriogaeth Otomanaidd, ar yr amod na chamdriniasent. Yr oedd tynged Cristnogion y Balcanau yn gyd-gyfrifoldeb yr holl Gytgord, ac achubai'r Rwsiaid ar y cyfle i gryfhau cysylltiadau gyda phobloedd Uniongred a Slafonaidd eraill, gan annog pan-Slafiaeth a chefnogi dyheadau'r cenedlaetholwyr Serbaidd a Bwlgaraidd yn enwedig. Yn ystod y cythrwfl ar draws y Balcanau a elwir "Argyfwng Mawr y Dwyrain", cafodd gwrthryfeloedd y Serbiaid yn Hertsegofina ym 1875 a'r Bwlgariaid ym 1876 eu gostegu'n llym gan y Tyrciaid, gan ladd nifer o sifiliaid. Cyhoeddodd tywysogaethau Serbia a Montenegro ryfel yn erbyn yr Otomaniaid ym Mehefin 1876. Ymfyddinodd gwirfoddolwyr Rwsiaidd yn barod i frwydro dros achos eu cyd-Slafiaid, a chyda lluoedd Serbia llwyddasant i yrru'r goresgynwyr Otomanaidd allan o'r dywysogaeth. Ymdrechodd Alexander M. Gorchakov, gweinidog tramor Rwsia, ddod â therfyn i'r argyfwng yn ddiplomyddol, ac i atal Rwsia rhag gael ei thynnu i mewn i ryfel arall. Chwalodd byddin Serbia erbyn diwedd yr haf, gan beri Rwsia i orfodi cadoediad ar Dwrci yn Hydref. Aeth Rwsia ati i fyddino i brofi ei bygythiad, ac yn Rhagfyr 1876 cyfarfu cenhadon y pwerau mawrion yng Nghaergystennin i gyflafareddu ateb i'r argyfwng. Gwrthododd Twrci y cyfaddawd a gynigwyd gan y gynhadledd, ac wedi i Awstria-Hwngari addo niwtraliaeth yn y Balcanau (ar ôl meddiannu Bosnia a Hertsegofina), penderfynodd y Tsar Alecsander II o'r diwedd ddatgan rhyel yn erbyn yr Otomaniaid, a hynny ar 24 Ebrill 1877.

Arweiniodd Rwsia glymblaid a oedd yn cynnwys Serbia, Montenegro, a Rwmania, a rodd ganiatâd i luoedd Rwsiaidd deithio dros ei thiriogaeth; datganodd Rwmania ei hannibyniaeth ar yr Otomaniaid ar 10 Mai 1877. Gobeithion y tsar oedd i ddatrys "Pwnc y Dwyrain" (sef chwalu'r Ymerodraeth Otomanaidd) mewn modd oedd yn ffafriol i fuddiannau Rwsia, gan gynnwys adennill ei cholledion tiriogaethol yn Rhyfel y Crimea, ailsefydlu ei thra-arglwyddiaeth ar y Môr Du, ac ehangu ei faes dylanwad dros holl genhedloedd Slafonaidd y Balcanau. Dechreuodd Rwsia frwydro ar ddau ffrynt mynyddig—y Balcanau a'r Cawcasws—i geisio gorfodi'r Tyrciaid i ledaenu eu lluoedd ac adnoddau, ac ennill y rhyfel ymhen deufis. Fodd bynnag, cafodd yr ymdrech Rwsiaidd ei llesteirio gan ddiffygion milwrol, gan gynnwys prinder milwyr a logisteg wael, a thrafferthion ar faes y gad.[1]

Datblygodd yr ymgyrch yn y Balcanau mewn tri cham: yr ymdaith dros Rwmania i Fwlgaria, a barodd o Ebrill i Orffennaf 1877; y brwydro yng ngogledd Bwlgaria, gan gynnwys gwarchae ar Plevna hyd at Ragfyr 1877; a goresgyniad Thracia a'r cyrch llwyddiannus ar Gaer Hadrian yn Ionawr 1878.[1][2] Ar 15 Chwefror 1878, cyrhaeddodd y Llynges Frenhinol Fôr Marmara, gan awgrymu y byddai'r Prydeinwyr yn ymyrryd ar ochr yr Otomaniaid i amddiffyn Caergystennin. Dechreuodd trafodaethau heddwch rhwng y ddwy ymerodraeth, ac ar 3 Mawrth 1878 arwyddwyd Cytundeb San Stefano, a gydnabyddai annibyniaeth Tywysogaeth Bwlgaria. Cyfarfu'r Cytgord ym Merlin yng Ngorffennaf 1878 i gytuno ar ffiniau newydd y Balcanau.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod]

  1. 1.0 1.1 (Saesneg) "Russo-Turkish War", Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789-1914. Adalwyd ar wefan Encyclopedia.com ar 19 Hydref 2023.
  2. (Saesneg) Russo-Turkish wars. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 19 Hydref 2023.