Qasr al-Basha

Qasr al-Basha

Math	palas, cyn-adeilad
Sefydlwyd	13 g
Daearyddiaeth
Gwlad	Palesteina
Cyfesurynnau	31.504417°N 34.465967°E
Arddull pensaernïol	Mamluk architecture
Ffeiliau perthnasol ar Comin

Palas mawr yn Hen Ddinas Gaza yw Qasr al-Basha (Arabeg: قصر الباشا‎ ), a elwir hefyd yn Gastell Radwan a Chaer Napoleon. Erbyn hyn, defnyddir y lle fel ysgol ac amgueddfa i ferched; mae gan yr adeilad ddau lawr. Gwasanaethodd fel canolfan weinyddol yr ardal yng nghyfnodau Mamluk ac Otomanaidd ac fel gorsaf heddlu o dan y Mandad Prydeinig.

Hanes

Cyfnod Mamluk

Adeiladwyd llawr cyntaf Qasr al-Basha gan y swltan Mamluk Zahir Baibars (sef pedwerydd swltan Mamluk yr Aifft) yng nghanol y 13g. Mae'r ffasâd yn darlunio tirnod Baibars sy'n gerflun o ddau lew yn wynebu ei gilydd. Mae'r patrymau cymesur a'r cromenni, a'r claddgelloedd a chroesgelloedd yn bensaernïaeth Mamluk nodweddiadol o dan reol Bahri (1250–1382). Yn ôl y chwedl leol, yn y 13g, pan oedd Baibars yn dal i fod yn gadfridog yn ymladd yn erbyn y Croesgadwyr a'r Mongolswyr ledled y Lefant, fe basiodd trwy Gaza ar sawl achlysur. Yn ystod un o'i ymweliadau, credir i Baibars briodi yn Gaza ac adeiladu plasty mawreddog i'w wraig a'i blant yn Gazan. Dywedir mai Qasr al-Basha yw'r hyn sy'n weddill o'r cartref hwn.

Cyfnod Otomanaidd

Mae ail lawr yr adeilad o oes yr Otomaniaid. Yn yr 17g, gwasanaethodd Qasr al-Basha fel cartref caer llinach Radwan (ac felly'r enw "Castell Radwan") ac yn ddiweddarach pashas Gaza (sef ranc neu safle uchel, fel yn system wleidyddol a milwrol yr Otomaniaid), a oedd yn llywodraethwyr a benodwyd gan Otomanaidd Talaith Damascus. Yn ystod yr oes hon, darparwyd cilfachau saethu a darnau tanddaearol i gryfhau'r gaer yn amddiffynfa gref. O fewn y cyfadeilad roedd llety milwyr, mosg, ysgubor, ystafell arfau a chanonau. Yr adeg honno, roedd Qasr al-Basha yn bwynt strategol pwysig yn Gaza. Dyma, ynghyd â'i amddiffynfeydd, oedd y rheswm i Napoleon Bonaparte dreulio tair noson yn y palas yn ystod ei ymgyrch a ddaeth i ben yn Acre ym 1799, a dyna'r rheswm dros yr enw amgen, "Caer Napoleon".

Ysgrifennodd y teithiwr Twrcaidd Evliya Çelebi am Qasr al-Basha ym 1649, gan ddweud "adeiladwyd y Citadel yn yr hen amser a'i ddinistrio gan Nebuchadnesar . Mae'r citadel presennol yn deillio o amser diweddarach. Mae'n fach ac yn betryal ac yn gorwedd awr i ffwrdd, i'r dwyrain o'r môr. Mae ei waliau'n ugain llath o uchder ac mae ganddo ddrws metel sy'n agor i gyfeiriad y qibla. Rhaid i'r rheolwr a'r garsiwn fod yn bresennol yma bob amser i gyflawni eu dyletswyddau gwarchod oherwydd ei fod mewn lle peryglus, yma mae'r llwythau Arabaidd a'r gelyn yn niferus."

Cyfnod modern

Yn ystod cyfnod y Mandad Prydeinig fe'i defnyddiwyd fel gorsaf heddlu, ac yn ystod rheolaeth yr Aifft yn Gaza, cafodd Qasr al-Basha ei droi'n ysgol o'r enw Ysgol y Dywysoges Ferial i Ferched. Ar ôl i Farouk I o'r Aifft gael ei ddiorseddu yn Cairo, ailenwyd yr ysgol yn Ysgol Uwchradd i Ferched al-Zahra.

Cynhaliodd Rhaglen Ddatblygu'r Cenhedloedd Unedig (UNDP) brosiect, a ariannwyd gan grant gan Fanc Datblygu'r Almaen (KfW), ar gyfer trawsnewid Qasr al-Basha yn amgueddfa. Adeiladodd yr UNDP gyfleusterau newydd ar gyfer ysgol y merched, a dechreuwyd adfer Palas Pasha o dan oruchwyliaeth agos Adran Hynafiaethau a Threftadaeth Ddiwylliannol Awdurdod Palestina. Yn ystod cam cyntaf y prosiect, tirluniodd gweithwyr dir yr amgueddfa, gosodwyd drysau, ffenestri a gatiau newydd, ac adferwyd ffasâd y palas.

Yn ail gam y prosiect, gosodwyd casys arddangos a dodrefn priodol eraill yn yr amgueddfa. Defnyddiodd yr Adran Hynafiaethau nhw i arddangos rhai eitemau o'u casgliad, gan gynnwys arteffactau Neolithig, yr Hen Aifft, Ffenicia, Persia yn yr Oes Helenistaidd a Rhufeinig. Adnewyddwyd yr adeilad bychan o flaen y palas hefyd i'w ddefnyddio fel porth i'r amgueddfa.

Gweler hefyd

• Rhestr o amgueddfeydd yn nhiriogaethau Palestina
• Ahmad ibn Ridwan
• Husayn Pasha
• Musa Pasha ibn Hasan Ridwan