Naim Frashëri

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Naim Frashëri
Naim Frashëri.jpg
FfugenwD. Keto Edit this on Wikidata
Ganwyd25 Mai 1846 Edit this on Wikidata
Frashër Edit this on Wikidata
Bu farw20 Hydref 1900 Edit this on Wikidata
o clefyd Edit this on Wikidata
Istanbul Edit this on Wikidata
DinasyddiaethYr Ymerodraeth Otomanaidd Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Teqe of Frashër
  • Ysgol Zosimaia Edit this on Wikidata
Galwedigaethbardd, ysgrifennwr, cyfieithydd, newyddiadurwr, gwleidydd, hanesydd Edit this on Wikidata
Arddulltelyneg Edit this on Wikidata
PerthnasauMidhat Frashëri, Ali Sami Yen Edit this on Wikidata
Llofnod
Naim Frashëri (nënshkrim).svg

Bardd, hanesydd, a chenedlaetholwr Albaniaidd oedd Naim Bey Frashëri (25 Mai 184620 Hydref 1900) a ystyrir yn fardd cenedlaethol Albania ac un o'r prif ffigurau yng nghyfnod y dadeni diwylliannol a gwleidyddol yn hanes Albania a elwir Rilindja.

Ganed i deulu Mwslimaidd ym mhentref Fraşer (bellach Frashër, Albania), yn rhanbarth Epirws yn yr Ymerodraeth Otomanaidd. Mae'n debyg iddo ddysgu'r ieithoedd Tyrceg, Perseg, ac Arabeg yn ei fachgendod, a chafodd ei gyflwyno i draddodiadau ysbrydol a chyfriniol Islam ym mynachlog Urdd Bektashi. Mynychodd yr Ysgol Zosimaia yn Janina (bellach Ioánnina, Groeg) ac yno derbyniodd addysg glasurol, Ewropeaidd. Yn ei ieuenctid felly, magodd Frashëri ddealltwriaeth ddwfn a gwerthfawrogiad cydnaws o draddodiadau deallusol y Dwyrain a'r Gorllewin, gan gynnwys Swffïaeth bantheistaidd, barddoniaeth Berseg glasurol, a'r Oleuedigaeth.[1] Graddiodd o'r ysgol ym 1870 a threuliodd gyfnod yng Nghaergystennin (bellach Istanbwl, Twrci), lle cyhoeddwyd ei lyfr cyntaf, gramadeg o'r iaith Berseg, ym 1871.

Dioddefodd Frashëri o'r ddarfodedigaeth ers ei flynyddoedd cynnar, a dychwelodd ymhen fawr o dro i fynyddoedd Albania i liniaru ei afiechyd. Gweithiodd Frashëri yn was sifil yn Berat, ac yn swyddog tollau yn Sarandë o 1874 i 1877. Cafodd ei frawd hŷn, Abdyl Frashëri, ei arestio yn Janina yn Ebrill 1881, a dychwelodd Naim i Gaergystennin i ymgyrchu dros genedlaetholdeb Albaniaidd. Ymunodd â'r Pwyllgor Canolog i Amddiffyn Hawliau'r Albaniaid a'r Gymdeithas dros Gyhoeddi Ysgrifennu yn Albania.[1] Daeth Naim a'i frawd iau, Sami, i'r amlwg fel arweinwyr y mudiad Albaniaidd yng Nghaergystennin, prifddinas yr ymerodraeth.

Ysgrifennodd Frashëri 22 o weithiau mewn pedair iaith: 15 yn Albaneg, pedwar yn Nhyrceg, dau yn Roeg, ac un yn Berseg.[1] Nodir am ei gylch o fugeilgerddi a llafurgerddi Bagëti e bujqësija ("Da Byw a Chnydau"; 1886) ar batrwm Fyrsil, y casgliadau o gerddi Luletë e verësë ("Blodau'r Haf"; 1890) a Parajsa dhe fjala fluturake ("Paradwys a Geiriau Adeiniog"; 1894), y gyfrol o ysgrifau ysbrydol Mësime ("Dysgeidiaethau"; 1894), yr arwrgerdd hanesyddol Istori’ e Skenderbeut ("Hanes Skanderbeg"; 1898), a'r arwrgerdd grefyddol Shïaidd Qerbelaja ("Karabala"; 1898). Yn ogystal â'i farddoniaeth Albaneg, cyfansoddodd Frashëri ddwy gerdd yn yr iaith Roeg: "O alithis pothos ton skipetaron" (Ο αληθής πόθος των Σκιπετάρων, "Gwir Ddymuniad yr Albaniaid"; 1886) ac "O Eros" (Ο Έρως, "Serch"; 1895).

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Kavâid-i farisiyye dar tarz-i nevîn (Caergystennin, 1871).
  • Ihtiraat ve kessfiyyat (Caergystennin, 1881).
  • Fusuli erbea (Caergystennin, 1884).
  • Tahayyülat (Caergystennin, 1884).
  • Bagëti e bujqësija (Bwcarést, 1886).
  • E këndimit çunavet (Bwcarést, 1886).
  • Istori e përgjithshme për mësonjëtoret të para (Bwcarést, 1886).
  • Vjersha për mësonjëtoret të para (Bwcarést, 1886).
  • Dituritë për mësonjëtoret të para (Bwcarést, 1886).
  • "O alithis pothos ton skipetaron" (Ο αληθής πόθος των Σκιπετάρων; Bwcarést, 1886)
  • Luletë e verësë (Bwcarést, 1890).
  • Parajsa dhe fjala fluturake (Bwcarést, 1894).
  • Mësime (Bwcarést, 1894).
  • Gjithësia (Bwcarést, 1895).
  • Fletore e bektashinjët (Bwcarést, 1895).
  • O Eros (Ο Έρως; Caergystennin, 1895).
  • Iliadh' e Omirit (Bwcarést, 1896).
  • Istori’ e Skenderbeut (Bwcarést, 1898).
  • Qerbelaja (Bwcarést, 1898).
  • Istori e Shqipërisë (Sofia, 1899).
  • Shqipëria (Sofia, 1902).

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania, 2il argraffiad (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2010), tt. 151–2.