Môr lawes

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Photo of squid with prominent eye
Môr lawes enfawr (Saesneg: giant squid)

Seffalopod o'r uwch-ddosbarth decapodifformau gyda chyrff hir, llygaid mawr, wyth coes a dau dentacl yw'r môr lawes, môr-gyllell neu sgwid. Fel pob seffalopod arall, mae gan sgwid ben o natur benodol, cymesuredd dwyochrog, a mantell. Mae eu cyrff yn feddal gan fwyaf, fel octopysau, ond mae ganddynt sgerbwd mewnol bach ar ffurf gladius tebyg i wialen wedi'i wneud o citin.

Ymwahanodd y fôr lawes oddi wrth seffalopodau eraill yn ystod y Cyfnod Jwrasig ac mae'n cymryd rôl debyg i bysgod teleost fel ysglyfaethwyr dŵr agored o faint ac ymddygiad tebyg. Maent yn chwarae rhan bwysig yn y we bwyd dŵr agored. Defnyddir y ddau dentacl hir i afael yn yr ysglyfaeth a'r wyth braich i'w ddal a'i rheoli. Yna mae'r pig yn torri'r bwyd yn ddarnau maint addas ar gyfer llyncu. Mae môr lewys yn nofwyr cyflym, yn symud trwy yrriant jet, ac yn lleoli eu hysglyfaeth yn bennaf gan ddefnyddio eu golwg. Maent ymhlith y mwyaf deallus o greaduriaid infertebrat, ac mae grwpiau o fôr lawys Humboldt wedi eu gweld yn hela ar y cyd. Mae siarcod, pysgod eraill, adar y môr, morloi a morfilod yn eu bwyta, yn enwedig morfilod sberm .

Gall môr lewys newid lliw fel cuddliw neu i anfon signalau. Mae rhai rhywogaethau yn fywoleuol, ac yn defnyddio eu goleuni fel cuddliw gwrth-oleuo, tra gall llawer o rywogaethau ryddhau cwmwl o inc i dynnu sylw ysglyfaethwyr.

Caiff môr lewys eu bwyta gan bobl a cheir pysgodfeydd masnachol yn Japan, Môr y Canoldir, de-orllewin Cefnfor yr Iwerydd, dwyrain y Cefnfor Tawel a mannau eraill. Fe'u defnyddir mewn bwydydd o amgylch y byd, a gelwir hwy yn aml yn "calamari". Mae môr lewys wedi ymddangos mewn llenyddiaeth ers y cyfnod clasurol, yn enwedig mewn straeon am fôr lewys enfawr a bwystfilod môr.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]