Josip Broz Tito

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
Ffugenw Tito Edit this on Wikidata
Ganwyd Josip Broz Edit this on Wikidata
7 Mai 1892 Edit this on Wikidata
Kumrovec Edit this on Wikidata
Bu farw 4 Mai 1980 Edit this on Wikidata (87 oed)
Achos: methiant y galon Edit this on Wikidata
Ljubljana Edit this on Wikidata
Alma mater
  • International Lenin School
Galwedigaeth gwleidydd, comisâr yr heddlu, machinist, Gwladweinydd Edit this on Wikidata
Swydd Prime Minister of Yugoslavia, heads of state of Yugoslavia, Secretary General of the Non-Aligned Movement Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Social Democratic Party of Croatia and Slavonia, League of Communists of Yugoslavia Edit this on Wikidata
Priod Jovanka Broz, Herta Haas, Pelageya Belousova, Lucija Bauer Edit this on Wikidata
Partner Davorjanka Paunović Edit this on Wikidata
Plant Mišo Broz, Žarko Broz Edit this on Wikidata
Llinach Broz Edit this on Wikidata
Gwobr/au Order of the People's Liberation, Order of Freedom, Order of Victory, Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Medal of Victory and Freedom 1945, Urdd Arwr Llafur Sosialaidd, Partisan Cross, Gwobr Jawaharlal Nehru am Ddeallusrwydd Rhyngwladol, Urdd Karl Marx, Urdd Karl Marx, Urdd Lenin, Urdd y Chwyldro Hydref, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Arwr Genedlaethol Iwgoslafia, Seren Cyfeillgarwch y Bobl, Order of Suvorov, 1st class, Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes, Grand Cross of the Order of the Star of Romania, Médaille militaire, Uwch Groes Urdd Teilyngdod Cenedlaethol, Order of the Nile, Order of the People's Hero, Order of the Cross of Grunwald, 1st class, Doethuriaeth Anrhydeddus Prifysgol Zagreb, Uwch Goler Urdd Tywysog Harri, Q21682582, Czechoslovak War Cross 1939–1945 Edit this on Wikidata
Llofnod
Tito signature.svg

Chwyldroadwr a gwladweinydd Iwgoslafaidd oedd y Marsial Josip Broz Tito (Serbo-Croateg: Јосип Броз Тито; ynganiad Serbo-Croateg: [jɔ̂sip brɔ̂ːz tîtɔ]; ganwyd Josip Broz; 7 Mai 18924 Mai 1980) a wasanaethodd mewn nifer o swyddi o 1945 hyd ei farwolaeth ym 1980.[1] Er i rai feirniadu ei arlywyddiaeth yn gyfnod awdurdodaidd,[2][3][4] ystyrid Tito gan y mwyafrif yn unben tadol o ganlyniad i lwyddiant ei bolisïau economaidd a diplomyddol,[5] ac roedd yn boblogaidd yn Iwgoslafia a thramor.[6] Ystyrid yn symbol o undod[7] a lwyddodd i gadw cydfodolaeth heddychlon ymysg cenhedloedd Iwgoslafia. Daeth i sylw'r byd fel un o brif arweinwyr y Mudiad Amhleidiol, ynghyd â Jawaharlal Nehru a Gamal Abdel Nasser.[8]

Ganwyd Josip, seithfed blentyn i Franjo a Marija Broz, ym mhentref Kumrovec yn Awstria-Hwngari, sydd heddiw yn rhan o Groatia. Cafodd ei alw i'r fyddin a daeth yn yr Uwch Sarsiant ieuengaf ym Myddin Awstria-Hwngari.[9] Fe'i anafwyd yn ddifrifol gan y Rwsiaid, a gipiasant i'w ddanfon i wersyll gwaith ym Mynyddoedd yr Wral. Brwydrodd yn Chwyldro Hydref ac ymunodd ag uned y Gwarchodlu Coch yn Omsk. Dychwelodd gartref i Deyrnas Iwgoslafia ac ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol.

Ef oedd Ysgrifennydd Cyffredinol (ac yn hwyrach Arlywydd) Cynghrair Comiwnyddion Iwgoslafia (1939–80), ac arweiniodd herwfilwyr y Partisaniaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd (1941–45).[10] Ar ôl y rhyfel, ef oedd Prif Weinidog (1943–63) ac yna Arlywydd (1953–80) Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia (SFRY). O 1943 hyd ei farwolaeth ym 1980, daliodd rheng Marsial Iwgoslafia, sef pencadlywydd Byddin Pobl Iwgoslafia (JNA), lluoedd milwrol y wlad. O ganlyniad i'w boblogrwydd tramor mewn dau floc y Rhyfel Oer, derbynodd rhyw 98 o addurniadau gan wledydd eraill, gan gynnwys y Légion d'honneur ac Urdd y Baddon. Angladd Tito oedd yr angladd gwladwriaethol mwyaf erioed.[11][12]

Tito oedd prif sefydlwr "yr ail Iwgoslafia", ffederasiwn sosialaidd a fodolodd o'r Ail Ryfel Byd hyd 1991. Er yr oedd yn un o sefydlwyr Cominform, ef oedd y yr aelod cyntaf o Cominform i herio hegemoni'r Undeb Sofietaidd a'r unig un a wnaeth hynny'n llwyddiannus. Cefnogodd ennill sosialaeth trwy ffyrdd annibynnol, mewn modd tebyg i sosialaeth genedlaethol, a gelwir ei ideoleg yn Titoaeth. Ef oedd Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf y Mudiad Amhleidiol, a hyrwyddodd bolisi o niwtraliaeth rhwng dau floc y Rhyfel Oer. Arweiniodd ei bolisïau economaidd a diplomyddol at ymchwydd economaidd yn Iwgoslafia yn y 1960au a'r 1970au.[13][14][15] Llethwyd cenedlaetholdeb rhanbarthol gan ei bolisïu mewnwladol, a hybodd "brawdoliaeth ac undod" chwe chenedl Iwgoslafia. Wedi marwolaeth Tito ym 1980, datblygodd tensiynau rhwng gweriniaethau'r ffederasiwn ac ym 1991 chwalodd Iwgoslafia gan arwain at gyfres o ryfeloedd yn y 1990au. Mae Tito yn barhau yn ffigur dadleuol yn y Balcanau.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Josip Broz Tito". Encyclopædia Britannica Online. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/597295/Josip-Broz-Tito. Adalwyd 27 April 2010.
  2. Cohen, Bertram D.; Ettin, Mark F.; Fidler, Jay W. (2002). Group Psychotherapy and Political Reality: A Two-Way Mirror. International Universities Press. p. 193. ISBN 0-8236-2228-2. 
  3. Andjelic, Neven (2003). Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy. Frank Cass. p. 36. ISBN 0-7146-5485-X. 
  4. Tierney, Stephen (2000). Accommodating National Identity: New Approaches in International and Domestic Law. Martinus Nijhoff Publishers. p. 17. ISBN 90-411-1400-9. 
  5. Shapiro, Susan; Shapiro, Ronald (2004). The Curtain Rises: Oral Histories of the Fall of Communism in Eastern Europe. McFarland. ISBN 0-7864-1672-6. 
    "...All Yugoslavs had educational opportunities, jobs, food, and housing regardless of nationality. Tito, seen by most as a benevolent dictator, brought peaceful co-existence to the Balkan region, a region historically synonymous with factionalism."
  6. Melissa Katherine Bokovoy, Jill A. Irvine, Carol S. Lilly, State-society relations in Yugoslavia, 1945–1992; Palgrave Macmillan, 1997 p.36 ISBN 0-312-12690-5
    "...Of course, Tito was a popular figure, both in Yugoslavia and outside it."
  7. Martha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, Thomas Preston, Introduction to political psychology, Psychology Press, 2009 p.243 ISBN 1-84872-881-6
    "...Tito himself became a unifying symbol. He was charismatic and very popular among the citizens of Yugoslavia."
  8. Peter Willetts, The non-aligned movement: the origins of a Third World alliance (1978) p. xiv
  9. Ridley, Jasper (1996). Tito: A Biography. Constable. ISBN 0-09-475610-4 t. 59.
  10. Bremmer, Ian (2007). The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall. Simon & Schuster. p. 175. ISBN 0-7432-7472-5. 
  11. Josip Vidmar,Rajko Bobot, Miodrag Vartabedijan, Branibor Debeljaković, Živojin Janković, Ksenija Dolinar (1981). Josip Broz Tito – Ilustrirani življenjepis. Jugoslovenska revija. p. 166. 
  12. Ridley, Jasper (1996). Tito: A Biography. Constable. p. 19. ISBN 0-09-475610-4. 
  13. Lampe, John R.; Yugoslavia as history: twice there was a country; Cambridge University Press, 2000 ISBN 0-521-77401-2
  14. Ramet, Sabrina P.; The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918–2005; Indiana University Press, 2006 ISBN 0-253-34656-8
  15. Michel Chossudovsky, International Monetary Fund, World Bank; The globalisation of poverty: impacts of IMF and World Bank reforms; Zed Books, 2006; (University of California) ISBN 1-85649-401-2