John Ellis Williams (1901-1975)

John Ellis Williams
Ganwyd	19 Ebrill 1901  Penmachno
Bu farw	7 Ionawr 1975
Dinasyddiaeth	Cymru
Alma mater	Athrolys Coleg Normal, Bangor
Galwedigaeth	ysgrifennwr, dramodydd

Awdur a dramodydd Cymraeg oedd John Ellis Williams (19 Ebrill 1901 – 7 Ionawr 1975). Cyhoeddai dan yr enw J. Ellis Williams.

Bywgraffiad

Ganed ef ym mhentref Penmachno, ac addysgwyd ef yn Ysgol y Sir, Llanrwst. Hyfforddodd fel athro yn Y Coleg Normal, Bangor, a bu'n dysgu ym Manceinion, Blaenau Ffestiniog a Llanfrothen cyn ymddeol yn 1961. Yn 1962, derbyniodd M.A. er anrhydedd gan Brifysgol Cymru, ac MBE. Enillodd y wobr ariannol am y ddrama hir orau yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am y ddrama, Y Ffon Dafl, a Thlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943 am ei ddrama hir, Wedi'r Drin.

Cyhoeddodd nifer fawr o nofelau, straeon byrion a dramâu, ac roedd yn gyfrannwr cyson i nifer o newyddiaduron. Cydweithredodd gyda Syr Ifan ab Owen Edwards i ysgrifennu a chynhyrchu y ffilm sain gyntaf yn Gymraeg, Y Chwarelwr, yn 1935. Ysgrifennodd nifer o lyfrau plant, yn cynnwys Haf a'i Ffrindiau (tri llyfr, 1929–1930) a Stori Mops (1952). Cyhoeddodd ei hunangofiant, Inc yn fy Ngwaed (1963) gyda Llyfrau'r Dryw. Cafodd llawer o'i ddramâu eu cyhoeddi fel rhan o'r gyfres Welsh Drama Series.

Roedd yn arloeswr y nofel dditectif yn Gymraeg, gan ysgrifennu dwy gyfres ohonynt, sef Cyfres Hopkyn a Chyfres Parri, gyda phum nofel yn y ddwy.

Llyfryddiaeth ddethol

Dramâu

Dramâu Hir

• Rhamant a Rhyfel (1922)
• Twyllo Hen Lwynog (1923)
• Syr Galahad (1926)
• Yr Hupopotamus (1926)
• Y Ffon Dafl (1926) drama hir fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
• Ceidwad y Porth (1927)
• Y Corn (1927) neu Cariad Margiad (1952)
• Meistr y Tŷ (1929) - addasiad o ddrama Stanley Houghton
• Ffilosoffydd Clwt y Bonc (1929) - addasiad o ddrama Harold Chapin
• Pawen y Mwnci (1929) - addasiad o ddrama W.W. Jacobs
• Pris y Glo (1930) - addasiad o ddrama Harold Brighouse
• Y Pwyllgorddyn (1931)
• Pen y Daith (1932)
• Drama Tomos (1933)
• Taith y Pererin (1934) addasiad o The Pilgrim's Progress
• Cân y Criciedyn (1935) addasiad
• The Sheep of William Morgan (1936)
• Yr Erodrom (1937)
• Chwalu'r Nyth (1939)
• Wedi'r Drin (1943) - drama hir fuddugol Tlws y Ddrama Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943
• Awel Gref (1945) - cyfaddasiad o The Wind of Heaven gan Emlyn Williams
• Cŵyr Crydd (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
• Dwy Frân Ddu (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
• Y Llaw Gudd
• Y Wlad Bell
• Porth Ewyn
• Tobias yr Angel - addasiad o ddrama James Bridie
• Y Tarw Coch - addasiad o ddrama William Schwenck Gilbert
• Plentyn yn y Tŷ - addasiad o ddrama Gwen Pierce

Dramâu Byr

• Deg o Ddramodau Byrion (1917)
• Cyngor Plwy' (1919)
• Pa Leshad? (1926) - buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
• Y Ddrama Fawr (1926)
• Arthur Fawr (1926)

Cerddi ac Ysgrifau

• 'Sglodion (1932)
• Whilmentan (1961)
• Inc yn fy Ngwaed (1963) - rhyw lun o hunangofiant
• Y Gŵr Drws Nesaf
• Tri Dramaydd Cyfoes

Llyfrau Plant

• Llyfr y Dyn Du (1923)
• Haf a'i Ffrindiau (Tynnu Lluniau, Plant Drwg, Mynd i'r Ysgol 1929-1930)
• Drwy Ddŵr a Thân
• Sadig y Ditectif
• O Bell ac Agos

• Stori Mops (1952)
• Cwningen Fach
• Y Gwningen Fach a'r Hen Lwynog
• Y Chwarelwr
• Y Gwningen Fach a'i Ffrindiau

Nofelau ditectif

Cyfres Hopkyn

• Y Gadair Wag
• Talu'r Pwyth
• Y Gymwynas Olaf (1959)
• Y Gwenith Gwyn
• Llwybrau Cam

Cyfres Parri

• Celwydd Golau
• Y Trydydd Tro
• Nos Galan
• Gwerin Gwyddbwyll (1967)
• Porth Ewyn

Astudiaethau

• Meredydd Evans (gol.), Gŵr wrth Grefft: Cyfrol Deyrnged i J. Ellis Williams (Cyngor Llyfrau Cymraeg, 1974). Ceir llyfryddiaeth lawn yn y gyfrol hon.
• Elfyn Pritchard, "John Ellis Williams", yn Dewiniaid Difyr: Llenorion Plant Cymru hyd tua 1950, gol. Mairwen a Gwynn Jones (Gwasg Gomer, 1983)