Halfa

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Amrywiaeth o felysion halfa yn Mahneh Yehuda, Israel

Mae halfa neu'r sillafiad cyffredin, halva a weithiau halwa yn ddanteithyn neu felysyn a wneir o flawd (o wahanol fathau), dŵr, siwgr, mêl ac yna ychwnegolion fel cnau neu ffrwythau.

Mae'r gair yn gyffredin mewn gwahanol ffyrdd mewn amrywiaeth eant o ieithoedd: halwa, halvah, halava, helva, halawa, ac ati. Daeth y gair i'r Saesneg rhwng 1830-1840 o'r Iddeweg oedd ei hun o'r Hebraeg: חלווה ("halva").[1] Daw'r halva yn Groeg, Iddeweg, a Rwmaneg o'r gair Twrceg Helva (حلوا)[2] sydd, ei dro, yn dod i'r gair Arabeg halwa ( حلوى), sy'n golygu melysyn/losin, sy'n dod o'r gwraidd, حلو ḥelw ("melys").

Cefndir ac Amrywieth Daearyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Halfa ym Marchnad Carmel, Tel Aviv

Daw'r melysyn yn wreiddiol o rhan o cwsîn rhanbarthau'r Ymerodraeth Ottomanaidd,[3] mae yn draddodiadol dros diriogaeth eang sy'n cynnwys is-gyfandir yr India, Canolbarth Asia, y Cawcasws, y Balcanau, y Maghreb, y Canol a'r Dwyrain Canol ac Ewrop o Ddwyrain a'r Lefant.

Ceir arfer wahanol a ffordd benodol o greu'r melysyn mewn gwahanol lefydd. Defnyddir blawd semolina yn Armenia, Twrci, Pacistan, Iran neu gyda past tahini yn y Dwyrain Canoldir a'r Balcanau. Gall yr halfa fod â chysondebau gwahanol, a gall gynnwys ychwanegolion megis o blawd rhosyn neu ffa gwyn, neu hyd yn oed wedi'i dorri'n fwydion o rai llysiau fel moron neu sgwash. Gan fod ffrwythau sych fel arfer yn cynnwys almonau neu pistachios ond efallai bod ganddynt gynhwysion mwy gwreiddiol eraill megis hadau blodyn yr haul (yng ngwledydd y Baltig) neu rai newydd.[4]

Gellir gwneud amrywiadau o wahanol chwaeth hefyd, gan ychwanegu sudd oren, siocled, cnau coco wedi'i gratio, ac ati. Mae rhai yn ymwneud â halfa gyda nwdls a nougat.

Coginio a Thraddodiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn iaith Twrceg, mae helva hefyd yn golygu 'melys' neu 'bwdin'. Ceir gwahanol fathau o helva Twrcaidd: helvası (blawd melys), irmik helvası (semolina melys), a helvası peynir (caws melys).

Mewn diwylliant poblogaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng Ngwlad Groeg, ceir y y dywediad, Άντε ρε χαλβά! ("ante re halva!"), sy'n golygu'n fras, "colli halva", sy'n golygu "colli halva" sy'n sarhâd ac yn golygu bod yn llwfr neu bod yn dwyllodrus.

Yn Edirne, Twrci, mae helva yemek ("bwyd helfa") yn golygu gwneud rhywbeth hurt.

Cynhwysion a Choginio Halfa Tahini[golygu | golygu cod y dudalen]

Rysait syml i goginio Halfa tahini:

1 pwys o siwgr
16 owns o tahini neu past sesame
1 llwy dê o asid sitrig
3/4 cwpaned o ddŵr (mesur Americanaidd)
1/2 cwpan o o gnau pistasio
Rhowch y dŵr mewn sosban a'i ferwi, ychwanegwch y siwgr nes iddo doddi. Ychwanegwch yr asid sitrig a parhewch i ferwi nes iddo dywyllu a tewychu i natur mêl trwchus. Tynnwch y sosban oddi ar y gwres. Ychwanegwch y tahini i'r surop. Gan ddefnyddio llwy bren, trowch y cymysg gan grafu'r ochrau i'w blygu i'r canol. Ail-adroddwch hyn ar hyd ymyl y sosban gan gadw i dyluno tua'r canol. Pan fydd gennych deimlad esmwyth i'r cymysg, ychwanegwch y cnau a'i gymysgu. Gwasgwch y cymysg fewn i ddesgil sgwâr neu hirsgwâr. Gadewch iddo oeri i dymheredd ystafell. Torrwch yr halfa i sgwariau a'u gweini. Gallwch ychwanegu meylsion eraill ar ei ben. Gellir, wrth gwrs, ddefnyddio cynhwysion eraill yn hytrach na chnau pistachio.

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Halvah, Random House Dictionary, 2009
  2. name="Marks2010">Nodyn:Ref-llibre
  3. Nodyn:Ref-llibre
  4. Alan Davidson, The Oxford Companion to Food - Oxford University press - 1999 -ISBN 019211579 Parameter error in {{isbn}}: Invalid ISBN.