Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru
Gwybodaeth gyffredinol
Dechrau adeiladu Mawrth 1926
Gorffenwyd Haf 1928
Agorwyd yn swyddogol 12 Mehefin 1928[1]
Adeilad rhestredig – Graddfa II*
Dyddiad cofrestru 25 Ionawr 1966
Cyfeirnod 13742[2]

Lleolir Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru yng Ngerddi Alexandra, Parc Cathays, Caerdydd. Mae'n coffa'r holl Gymry a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd. Cynlluniwyd hi ym 1923 gan Ninian Comper ac fe'i hagorwyd yn swyddogol ym 1928 gan Dywysog Cymru (yn hwyrach Edward VIII).[3]

Cofeb ydyw yn yr arddull glasurol, fel sawl adeilad arall yng nghanolfan ddinesig y brifddinas. Ysbrydolwyd Comper gan adfeilion o oes yr ymerawdwr Hadrian a welodd ar ei wyliau yng Ngogledd yr Affrig.[3] Cynlluniodd y gofeb ar ffurf colonâd cylchog gyda thri cyntedd a thrwy bob un o'r rhain gellir gweld cerflun un ai o forwr, milwr neu awyrennwr, ill dri yn dal coronbleth. Uwchben y rhain saif negeseuydd adeiniog noeth, yn dal cleddyf ar ben ei waered megis croes. Un morwr ifanc a'i ddewisiwyd gan y pensaer oedd y model ar gyfer y pedwar cerflun.[3]

Ceir arysgrifau ar y gofeb yn nhair iaith, Cymraeg, Saesneg a Lladin. Cyfansoddwyd yr arysgrifau Cymraeg gan y beirdd T. Gwynn Jones ac R. Williams Parry a'r arysgrif Saesneg gan Syr Henry Newbolt.[1] Daw'r ymadrodd Lladin o ddigwyddiad adnabyddus yn hanes yr ymerodraeth Rufeinig; yn ôl y chwedl, tra'n ymladd ym mrwydr Pont Milvius cafodd Gystennin I weledigaeth o arwydd y Groes yn yr awyr a clywodd llais yn darogan, in hoc signo vinces ("gyda'r arwydd hyn cei orchfygu").

Arysgrifau
I FEIBION CYMRU A RODDES EU BYWYD DROS EI [sic] GWLAD YN RHYFEL MCMXIV – MCMXVIII Y ffrîs crwn (mewn tair rhan) ar y tu allan
DROS FOR FE DROES I FARW Y ffrîs ar y cyntedd uwchben y morwr
GER Y FFOS YN GORFFWYSO Y ffrîs ar y cyntedd uwchben y milwr
YN Y NWYFRE YN HOFRAN Y ffrîs ar y cyntedd uwchben yr awyrennwr
REMEMBER HERE IN PEACE THOSE WHO IN TUMULT OF WAR BY SEA, ON LAND, ON AIR, FOR US AND FOR OUR VICTORY ENDURETH UNTO DEATH Y ffrîs cylchog ar y tu mewn
IN HOC SIGNO VINCES Ffrîs y strwythur cylchog yng nghanol y gofeb

Cyfeirnodau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Chappell, Edgar L. (1946). Cardiff's Civic Centre: A Historical Guide. Caerdydd: Priory Press.  t. 28
  2. (Saesneg) Welsh National War Memorial, Castle. British Listed Buildings. Adalwyd ar 10 Ionawr 2014.
  3. 3.0 3.1 3.2 Symondson, Anthony; Bucknall, Stephen (2006). Sir Ninian Comper: An introduction to his life and work with complete gazetteer. Reading: Spire Books.  tt. 156–8

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i: